Lampsacus

Lampsacus (Oudgrieks: Λάμψακος, Lampsakos) was een oude Griekse stad in het huidige Turkije, gelegen aan de oostzijde van de Hellespont in het noorden van de Troas. Een inwoner van Lampsacus werd een Lampsaceen genoemd. De naam leeft verder in het nabijgelegen moderne stadje Lapseki.

Oude geschiedenis

Oorspronkelijk bekend als Pityusa of Pityussa (Oudgrieks: Πιτυούσ(σ)α), werd de stad gekoloniseerd vanuit Phocaea en Milete. In de 6e eeuw v.Chr. werd Lampsacus aangevallen door Miltiades de Oudere en Stesagoras, de Atheense tirannen van de nabijgelegen Thracische Chersonesos. Tijdens de 6e en 5e eeuw v.Chr. stond Lampsacus achtereenvolgens onder de heerschappij van Lydië, Perzië, Athene en Sparta. De Griekse tirannen Hippoclus en later zijn zoon Acantides regeerden onder Darius I. Artaxerxes I wees de stad toe aan Themistocles, met de verwachting dat de stad de Perzische koning zou voorzien van haar beroemde wijn. Toen Lampsacus na de slag bij Mycale (479 v.Chr.) toetrad tot de Delische Bond, betaalde het een tribuut van twaalf talenten, een bewijs van zijn welvaart; in de 4e eeuw had het zelfs een eigen goudmunt, iets wat alleen de meer welvarende steden zich konden permitteren.

Een opstand tegen de Atheners in 411 v.Chr. werd met geweld neergeslagen. In 196 v.Chr. verdedigden de Romeinen de stad tegen Antiochus de Grote, waarna ze een bondgenoot van Rome werd; Cicero (2 Verr. i. 24. 63) en Strabo (13. 1. 15) getuigen van haar blijvende welvaart onder Romeinse heerschappij. Lampsacus was ook bekend voor de verering van Priapus, die er volgens de overlevering geboren zou zijn.

De filosoof Anaxagoras werd gedwongen zich rond 434–433 v.Chr. terug te trekken in Lampsacus na een proces in Athene. De burgers van Lampsacus richtten te zijner ere een altaar op voor Geest en Waarheid, en herdachten jarenlang de verjaardag van zijn dood. Daarnaast werd te zijner ere het jaarlijkse feest bekend als de Anaxagoreia ingesteld.

De inwoners van Lampsacus waren pro-Perzisch, of werden daarvan verdacht, en Alexander de Grote was woedend en dreigde hen zwaar leed aan te doen. Ze stuurden Anaximenes van Lampsacus om voor hen te bemiddelen. Alexander wist waarom hij kwam en zwoer bij de goden dat hij het tegenovergestelde zou doen van wat hem gevraagd werd, waarop Anaximenes zei: "Doe dit voor mij, majesteit: maak de vrouwen en kinderen van Lampsacus tot slaaf, verbrand hun tempels en maak de stad met de grond gelijk." Alexander kon deze slimme list niet omzeilen, en omdat hij door zijn eed gebonden was, vergaf hij de inwoners van Lampsacus met tegenzin.

Lampsacus bracht een reeks vermaarde historici en filosofen voort. Charon van Lampsacus (ca. 500 v.Chr.) schreef geschiedenissen van Perzië, Libië en Ethiopië, en annalen van zijn geboortestad. Metrodorus van Lampsacus (de oudere) (5e eeuw v.Chr.) was een filosoof uit de school van Anaxagoras. Strato van Lampsacus (ca. 335 – ca. 269 v.Chr.) was een peripatetisch filosoof en de derde directeur van het Lyceum van Aristoteles in Athene. Euaeon van Lampsacus was een van Plato's leerlingen. Een groep Lampsaceners maakte deel uit van de kring rond Epicurus; daartoe behoorden Polyaenus van Lampsacus (ca. 340 – 278 v.Chr.), een wiskundige, de filosofen Idomeneus van Lampsacus, de satiricus Colotes en Leonteus van Lampsacus; Batis van Lampsacus, de echtgenote van Idomeneus, was de zus van Metrodorus van Lampsacus (de jongere), wiens oudere broer, ook een vriend van Epicurus, Timocrates van Lampsacus was. Anaximenes van Lampsacus was een redenaar en historicus. Zijn neef (zoon van zijn zus) heette eveneens Anaximenes en was ook historicus. Aristocles (Ἀριστοκλῆς) van Lampsacus was een stoïcijns filosoof. Xenophon van Lampsacus was een geograaf.

De inwoners van Lampsacus droegen in Olympia, Griekenland, een standbeeld op aan Anaximenes van Lampsacus.

Christelijke geschiedenis

Volgens de overlevering werd de heilige Tryfon na zijn marteldood in Nicaea in 250 in Lampsacus begraven.

De eerste bekende bisschop van Lampsacus was Parthenius, onder Constantijn I. Als deel van de Hellespont viel Lampsacus onder de metropool Cyzicus. In 364 bekleedde Marcianus de bisschopszetel, en in datzelfde jaar werd in Lampsacus een bisschoppelijke synode gehouden. Marcianus werd in 381 opgeroepen naar het Eerste Concilie van Constantinopel, maar weigerde zijn aanhankelijkheid aan de macedonische christelijke sekte te herroepen. Andere bekende bisschoppen van Lampsacus waren Daniël, die deelnam aan het Concilie van Chalcedon (451); Harmonius (458); Constantijn (680), die het Derde Concilie van Constantinopel bijwoonde; Johannes (787), te Nicaea; en de heilige Euschemon, een correspondent van de heilige Theodorus Studites en een belijder van het geloof voor de verering van icoonbeelden onder Theophilus. De bisschopszetel van Lampsacus wordt tot ongeveer de 12e of 13e eeuw vermeld in de "Notitiae Episcopatuum". De beroemde Schat van Lampsacus, nu in het British Museum, dateert uit deze periode.

Het bisdom blijft een vacante en titulaire zetel.