Temple of Hadrian

De zogenaamde Hadrianstempel is een deels herbouwd heiligdom in de antieke stad Efeze, in het westen van het huidige Turkije. Hij staat aan de Curetenstraat, in het zuidwesten van de stad.

Volgens de inscriptie op de architraaf werd de tempel waarschijnlijk in het jaar 117 of 118 na Chr. gebouwd ter ere van Artemis van Efeze, de Romeinse keizer Hadrianus en het volk van Efeze, door Publius Quintilius Valens Varius. Varius had deze belofte al in de laatste jaren van de heerschappij van Trajanus gedaan. Delen van de voorhal (pronaos) werden – mogelijk door een aardbeving – in de 4e eeuw verwoest, maar vervolgens weer opgebouwd.

Onderzoeksgeschiedenis

In de jaren 1950 werd de tempel opgegraven door het Oostenrijks Archeologisch Instituut, onder leiding van Franz Miltner. Om het ruïneterrein van Efeze zo aanschouwelijk mogelijk voor bezoekers te maken, werden destijds hele straten blootgelegd, waaronder de Curetenstraat. Met de talrijke bouwonderdelen van de tempel die daarbij werden gevonden, vond van 1957 tot 1958 een deelreconstructie (anastylosis) plaats, onder leiding van de Weense architect Karl Heinz Göschl. Van 2009 tot 2012 voerde archeologe Ursula Quatember nieuw onderzoek uit naar de bouwgeschiedenis van de tempel.

Beschrijving

Het bouwwerk, dat onmiddellijk aan de "Curetenstraat" ligt, een van de prachtstraten van Efeze, is deels geïntegreerd in de erachter liggende Thermen van Scholastikia, een badcomplex dat eveneens door Publius Quintilius Valens Varius werd opgericht. In plattegrond komt de tempel overeen met een tetrastyle, dat wil zeggen viersuilige, prostylos. Voor de slechts kleine, dwars-rechthoekige cella, waarin waarschijnlijk een beeld van de keizer stond, ligt een royale voorhal, waarvan de gevel wordt geleed door twee zuilen en twee pilasters met Korinthische kapitelen. Deze droegen oorspronkelijk een driehoekig fronton. Voor de zuilen en pilasters staan vier beschreven voetstukken van beelden van de keizers van de Eerste Tetrarchie: Diocletianus, Constantius Chlorus, Galerius en Maximianus. Het beeld van Maximianus werd later vervangen door een beeld van de vader van Theodosius I. Over de twee middelste zuilen werd een Syrische boog gespannen, waarvan de sluitsteen wordt benadrukt door een buste van Tyche. De architraaf wordt versierd door een fries met acanthusbladeren en andere plantaardige motieven.

Het interieur van de voorhal wordt gekenmerkt door een rondlopend fries. Het origineel bevindt zich in het museum van Selçuk. Op het fries is links de stichtingsmythe van Efeze afgebeeld, met Androklos tijdens de everzwijnjacht, goden en Amazones, de laatste onder andere tijdens een Dionysosfeest. Het rechter deel van het fries wijkt stilistisch af van de rest. Men vermoedt dat dit deel bij de herbouw na de aardbeving in de 4e eeuw vanaf een ander gebouw hierheen werd overgebracht.

De bovendorpel van de toegangsdeur naar de cella is versierd met parel- en eierlijsten. Daarboven bevindt zich, in het boogveld, de afbeelding van een rankenvrouw.

De bepalende elementen van de gevel – een boogportaal, geflankeerd door twee rechthoekige toegangen – komen ook voor bij andere gebouwen uit deze periode, zoals bij het zogenaamde "Canopus" van de Villa Adriana bij Tivoli, nabij Rome.