Aegae

Yumurtalık (Türkçe: [juˈmuɾtaɫɯk]), eski adıyla Aegeae, Ayas, Lyeys veya Laiazzo, Türkiye'nin Adana iline bağlı bir belediye ve ilçedir. Yüzölçümü 447 km2, nüfusu 17.654 (2022). Akdeniz kıyısında bir liman ve tatil kasabasıdır ve Adana şehir merkezine yaklaşık 40 km (25 mil) mesafededir. Kasabanın yerleşik nüfusu 5.739 (2022), ancak yaz aylarında Adana’nın birçok sakini burada tatil evi olduğu için nüfus 40.000’e yükselir. Tatil sezonunda ayrıca birçok günlük ziyaretçi de vardır.

Yumurtalık, şu anda faaliyette olan veya inşa aşamasında olan otuz şirkete kadar üretim birimini barındıran büyük bir serbest ekonomik bölgeye sahiptir. Faaliyet alanları arasında petrokimya, sentetik lifler ve çelik sanayi gibi endüstriler bulunmakta ve ayrıca büyük bir tersane kurulması planlanmaktadır.

Tarih

Liman, en az M.Ö. 2000 yılına kadar uzanan uzun bir tarihe sahiptir. Zeytinbeli Höyük tepesinde M.Ö. 17. yüzyıla ait Hitit çömlekleri bulunmuştur.

Bu Kilikya liman kenti, modern İskenderun Körfezi olan Issus Körfezi'nde yer alır. Pausanias tarafından Aegeae (Antik Yunanca: Αἰγέαι, Aigéai) adıyla anılmıştır; bu isim aynı zamanda madeni paralarında da görülür. Strabon zamanında küçük bir liman kentiydi.

Tacitus, Ermenistan ve Roma ile İberya ve Part arasında gerçekleşen savaşın hesabında Aegeae'yi anmaktadır. Orada Roma dönemine ait bir Yunan yazıtı keşfedilmiştir ve Roma hâkimiyeti altında önemli bir yerdi. Kilikya eyaletinin bir parçası olarak örgütlenmişti. Tyana'lı Apollonius (c. 15 – c. 100), şehrin kültürel zirvesinde olduğu dönemde Aegeae'de erken çalışmalarını yürütmüştür.

Erken bir tarihte Hristiyanlaştırılmış ve artık ikamet eden bir piskoposu olmasa da, Roma Katolik Kilisesi'nin Aegeae adı altında bir unvan görmesi olarak kalmaktadır. Aziz Cosmas ve Damian, Hristiyan azizlik literatüründe ikiz kardeşler, Aegeae'de mesleklerini icra eden, hizmetleri için hiçbir ödeme kabul etmeyen ve sonunda Diocletianus döneminde şehit edilen hekimler olarak anılmaktadır.

Orta Çağ'da, özellikle 13. yüzyılda, Aegeae Ermeni Kilikya Krallığı'nın önemli bir Akdeniz limanı haline gelmiştir. Yerel olarak Ayas (Ermenice: Այաս) olarak bilinir, bu da Venedik ve diğer Avrupa dillerinde Aiazzo ya da (tanımlı artikel eklenerek) Laiazzo olmuştur. Akka'nın düşmesi ve Tarsus limanının çökmesi—ayrıca Ayas'ın doğuya doğru iyi yollarının avantajı—şehrin Kısa Orta Çağ'da Batı ve Doğu arasındaki ticaretin başlıca merkezi haline gelmesine yol açtı. Ermeni krallarının çeşitli İtalyan şehir devletlerine çeşitli ticaret ayrıcalıkları verdiği birçok antlaşma müzakere edildi. 1266 ile 1322 yılları arasında bölgedeki Memluk ve Türkmen akınları ticari faaliyetlerde sadece küçük aksaklıklara neden oldu. Marco Polo, 1271'de Çin'e yolculuğuna başlamak için burada indi ve şehri “iyi ticaret için iyi bir şehir” olarak tanımladı, “iç bölgelerden tüm baharatlar, ipek, altın ve yün bu kasabaya taşınıyordu” diye ekledi. 1294'teki Laiazzo Savaşı'nda Ceneviz Cumhuriyeti donanması Venedik Cumhuriyeti donanmasını yendi; bu savaşın Marco Polo'nun daha sonra Cenevizliler tarafından esir alındığı savaş olduğu düşünülmektedir. Şehir içinde, başka bir İtalyan deniz cumhuriyeti olan Pisa'ya ait bir çeyrek ve ticaret postu da kurulmuştu.

Şehir, Mamluklar tarafından giderek daha fazla baskı altına alındı ve 1347'de kesin olarak onların eline geçti. Doğu ile Avrupa ticaret yolları Akdeniz'den uzaklaştığında, şehir ve limanı önemini kaybetti. Daha sonra, Anadolu beyliklerinden Ramazanidler tarafından yönetildi. Yumurtalık (Osmanlı Türkçesi: يمورطالق, anlamı "Yumurta gibi") 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'na düştü ve ardından 20. yüzyılda Türkiye Cumhuriyeti'nin bir parçası oldu. 1974'te, aktör ve film yönetmeni Yılmaz Güney, bir Yumurtalık yargıcının öldürülmesini içeren bir silahlı olayın ardından Yumurtalık'ta tutuklandı.

Eclesiastik Tarih

Hristiyanlık, Acta Sanctorum ve Yunan menologlarında kaydedilen çok sayıda şehitten yola çıkarak, Aegeae'ye erken geldi; bunların arasında en ünlüsü, Roma Martyrologium'da 26 Eylül altında anılan Aziz Kosmas ve Damian'dır.

Şehit Zenobius geleneksel olarak Aegeae'nin ilk piskoposu olarak kabul edilir. Tarcodimantus, bir Ariyen, Birinci Nicea Konsili (325) zamanında piskopostu. Patrophilus, Büyük Basil'in muhabiri; Aegeae'nin adı anılmayan bir başka piskoposu ise John Chrysostom'un düşmanıydı; Eustathius, 351'deki Hıristiyanlık Konsili'nde bulunmuş ve Theodoret'in muhabiri idi; Julius, Monofizitizmi desteklediği için 518'de Bizans İmparatoru Justin I tarafından makamından çıkarıldı; Thomas, 550'de Mopsuestia'daki bir sinoda bulunmuş; ve Paschalius, 553'teki İkinci Konstantinopolis Konsili'nde yer almıştı. 6. yüzyıldan bir Notitiae Episcopatuum'da belirtildiği gibi, see kendisi, Aegeae'nin bağlı olduğu Roma provinsi Cilicia'nın başkenti Anazarbus'un metropolit bir see'sinin bir suffraganıydı.

Ünvanlı see

Artık ikamet eden bir piskoposluk olmayan, muhtemelen İslam altında kaybolmuş olan Aegeae, bugün Katolik Kilisesi tarafından bir ünvanlı see olarak listelenmekte, diyase nominal olarak 18. yüzyılda bir ünvanlı piskoposluk olarak yeniden kurulmuştur.

İlkini hariç tutarak en düşük (episkopal) rütbedeki aşağıdaki görevlileri taşıdıktan sonra onlarca yıldır boştur.

Titular Başpiskopos Jakub Stefan Augustynowicz (1737.02.11 – 1751.12.22)

Jean-Baptiste-Marie Bron (1754.01.14 – 1775.11.15?)

Michel Joseph de Laulanhier (1776.01.29 – 1788)

Giovanni Maria Bisignani (1824.05.24 –?)

Francisco Orueta y Castrillón, Oratorians (C.O.) (1855.09.28 – 1859.09.26), daha sonra Trujillo (Peru) Piskoposu (1859.09.26 – 1873.03.21), Lima (Peru) Metropol Başpiskoposu (1873.03.21 – 1886.08.25)