Akyrtas

Akyrtas — Zhambyl bölgesinin Turar Rysqūlov ilçesinde bulunan bir saray kompleksi. VIII-IX yüzyıllarda inşa edilmiş. Akyrtas son 130 yıldır araştırılmaktadır. Taraz şehrinin doğusunda 40 km mesafede, Aksholak demiryolu istasyonundan 6 km güneyde konumlanıyor. Günümüzde orada arkeolojik çalışmalar yürütülmektedir.

Yapı malzemeleri taş ve şekli hayvanların otlamasına benzer olduğu için Akırtas olarak adlandırılmış. Uzaktan görülebilmesi için dağın üzerine dikdörtgen planlı inşa edilmiştir. Günümüzde duvarlarının korunmuş kalıntıları 160, 146 ve 140 m civarındadır. Duvar kalınlıkları 40×70×70 (80) cm. Büyük taş bloklardan oluşmuştur. Kalenin 4 kapısı vardır, biri kuzeyde, üçü güneyde. Yerleşim evleri iç avlunun etrafına gruplanmış hizmet ve çiftlik ihtiyaçlarına yönelik odalardan oluşur. Avlunun en ucunda (güney kapısı tarafındaki) Akırtas sahibinin yatak ve konuk evi bulunur. Kuzey kapısı tarafındaki evler hizmet eden insanlar ve bekçilere, bir bölümü at ahırına ayrılmıştır. Su deposu bulunan merkezi avlu, kale askerlerinin sahası, fermanların ilan edildiği özel bir yer ya da dini törenlerin, ibadetlerin yapıldığı bir mekan olmuştur. P. İ. Lerk, Akırtas’ın tamamlanmamış bir Budist tapınağı olduğunu söylerken, akademisyen V. V. Bartold Nestoryan tapınağı olduğu hipotezini ortaya koymaktadır. Arkeolog T. K. Basenov’un yazısına göre Akırtas, tamamlanmamış büyük bir saray kalıntısıdır. 1996 araştırmaları sırasında Kazakistan ve Fransa bilim insanları, Akırtas’ın 8‑11. yüzyıla ait Kervan sarayı olabileceği sonucuna varmışlardır. Çünkü yapı projesi Irak ve Suriye’deki ortaçağ yapılarıyla benzerlik göstermektedir. Akırtas, 8. yüzyılın ikinci yarısında, yani 751 yılında Karuluklar ve Arap ordularının Atlah yakınında Çin ordularını yenmesi ve iki devlet arasında barış ilişkilerinin kurulması sırasında inşa edilmeye başlanmış olabilir. Ancak, yapı bilinmeyen sebeplerle durdurulmuştur. Arap kaynaklarındaki (İbn Hordadbeh, İbn Kudam) Büyük İpek Yolu üzerindeki Kasribas bu Akırtas olabilir.