Ateshgah of Baku

Baku Atesgahı (Farsça: آتشگاه, romanize: Atashgah, Azerbaycanca: Atəşgah), genellikle "Baku Ateş Tapınağı" olarak adlandırılan, Surakhany kasabasında (Surakhany rayonunda) bulunan senkretik bir tapınaktır.

Sarah Ashurbeyli, Atsh'nin bozulmuş Atesh (“ateş”) ve Atshi-Baguan'ın “Baguan'ın Ateşleri” anlamına geldiğini, bunun Baku'ya atıfta bulunduğunu belirtir. Baguan kelimesi, Eski Farsça’da “Tanrı” anlamına gelen Baga kelimesinden ve Bhaga’dan türemiştir.

Baku, Bagavan/Bagawan/Baguan/Bhagawan'dan adını alır. Sasani yönetimi (224-651 CE) sırasında Bagavan olarak adlandırılmıştır.

"İlginç bir şekilde, Avesta ateş tapınaklarından bahsetmez. Aslında, ateş tapınağı kültünün yalnızca Ahameni dönemi sonlarında, yani M.Ö. dördüncü yüzyılda ortaya çıktığı görülmektedir. Zerdüştlükte kutsal ateş tapınakları tepeler ya da yüksek yerlerde kurulmuştur. Dikkate değer bir nokta, ruhani liderleri tarafından emredildiği gibi, Zerdüştler kendilerini ateş tapınmacısı olarak görmezler. Sadece ateşi saflığın bir aracı ve Ahura, onların yüce Tanrısı olarak düşüncelerini odaklamalarına yardımcı olan doğruluk ve erdem sembolü olarak kabul ederler. Muhtemelen bu yüzden, Zerdüştlükte yakma töreni reddedilirken, Hinduizmde evrensel bir fenomen haline gelmiştir."

"Ātash" (آتش/Atəş) Pers ve Azerbaycanca ateş kelimesidir. Zerdüştler ateşi ibadet etmez, ancak onu Tanrı ile bağlantı olarak görürler. Beşgen kompleks, avlusu keşişler için hücrelerle çevrili ve ortada dört sütunlu bir sunak bulunan, 17. ve 18. yüzyıllarda inşa edilmiştir. 19. yüzyılın sonlarında, muhtemelen bölgedeki Hint nüfusunun azalması ve Surakhany'da petrol tesislerinin kurulması nedeniyle terk edilmiştir. Doğal ebedi alev, bölgede neredeyse bir yüzyıl süren petrol ve gaz çıkarımının ardından 1969'da söndürülmüş ve şimdi borulu gaz beslemesiyle korunmaktadır.

Bakü Ateshgah, aynı zamanda kuzeybatı Hint alt kıtasından gelen ve Hazar bölgesiyle ünlü "Grand Trunk Road" üzerinden ticaret yapan Zerdüştlerin bir hac ve felsefi merkezi haline gelmiştir. İnançlarının dört kutsal unsuru şunlardır: ateshi (ateş), badi (hava), abi (su) ve heki (toprak). Kompleks 1975'te müzeye dönüştürülmüştür. Müzenin yıllık ziyaretçi sayısı yaklaşık 15.000'dir.

Ateş Tapınağı "Ateshgah", 1998 yılında Gulnara Mehmandarova tarafından UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmek üzere aday gösterilmiştir. 19 Aralık 2007 tarihinde, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı kararıyla devlet tarihî-mimari rezervi ilan edilmiştir.

Etimoloji

Pers kelimesi Atashgah (Rusça/Azerbaycanca telaffuz: Atashgyakh/Ateshgah) kelimenin tam anlamıyla "ateşin evi" demektir. Pers kökenli terim atesh (آتش) "ateş" anlamına gelir ve Azerbaycanca bir ödünç kelimedir. Gah (گاہ) Orta Persçeden türemiştir ve "yer", "taht" ya da "yatak" anlamına gelir. İsim, sitenin artık tükenmiş bir doğal gaz sahasının üzerinde bulunması gerçeğine atıfta bulunur; gaz yedi doğal yüzey çıkıntısından çıktıkça orada doğal yangınların kendiliğinden yanmasına neden oluyordu. Azerbaycan için tarihî bir alternatif ad Odlar Yurdu'dur ve Azerbaycanca "ateşler ülkesi" anlamına gelir.

Surakhani adı, Ateshgah'ın bulunduğu kasaba, muhtemelen Farsça suraakh (سراخ) kelimesinden türetilmiştir ve "delik" anlamına gelir; bu nedenle "delikler bölgesi" olarak yorumlanabilir. Alternatif olarak, bölgenin ateşli parıltısına atıfta bulunabilir ve Farsça sorkh veya surkh (سرخ) kelimesinden, "kırmızı" anlamına gelen, türetilmiştir. Surakhany'nin Sanskritçe kökeni "tanrıların madeni" anlamını taşır; sura, "tanrılar" anlamındadır ve asuralara, yani şeytanlara karşıdır. Caucasian Tat (Surakhany'nin dili, Farsçaya yakın) dilinde Surakhany "çeşme ile delik" anlamına gelir.

Tarih

Surakhany, doğal olarak yerden yağın çıktığı ve ateşlerin sürekli yandığı bir yer olan Absheron Yarımadası'nda konumlanmıştır — Yanar Dağ'da olduğu gibi — kayadan çıkan doğal hidrokarbon buharlarıyla beslenir.

Sarah Ashurbeyli, Atsh'in bozulmuş Atesh (“ateş”) olduğunu ve Atshi-Baguan'ın Baku'yu ifade eden “Baguan Ateşleri” anlamına geldiğini belirtir. Baguan kelimesi, Eski Farsça’da “Tanrı” anlamına gelen Baga kelimesinden ve Bhaga’dan gelmektedir.

Almanya'lı gezgin Engelbert Kaempfer, 1683'te Surakhany'yi ziyaret ederken “Sonsuz ateşli yedi delik”den bahsetmiştir.

10. yüzyılda yazan Estakhri, ateş tapınaklarının Baku yakınında, muhtemelen Apsheron Yarımadası'nda yaşadığını belirtmiştir. Bu, 10. yüzyıl Ermeni tarihçi Movses Daskhurantsi'nin Bhagavan eyaleti (“Tanrıların Tarlaları”, yani “Ateş Tanrıları”) referansı ile doğrulanmıştır.

18. yüzyılda Atashgah, Zerdüştler tarafından ziyaret edilmiştir. Bir hücrenin giriş açıklığının üzerindeki Pers el yazısı Naskh yazıtı, Isfahan'dan gelen Zerdüştlerin ziyareti hakkında konuşur:

Farsça yazıt:

آتشی صف کشیده همچون دک

جیی بِوانی رسیده تا بادک

سال نو نُزل مبارک باد گفت

خانۀ شد رو سنامد (؟) سنة ۱۱۵٨

Farsça yazıtın transliterasyonu:

ātaši saf kešide hamčon dak

jey bovāni reside tā bādak

sāl-e nav-e nozl mobārak bād goft

xāne šod ru *sombole sane-ye hazār-o-sad-o-panjāh-o-haštom

Çeviri:

Ateşler sırada durur

Esfahani Bovani Badak [Baku]'ye geldi

"Lüks Yeni Yıl kutlu olsun", dedi:

Ev, Kulak ayı 1158 yılında inşa edildi.

1158 yılı 1745 AD'ye karşılık gelir. Bovan (modern Bovanat), Esfahan yakınlarındaki köydür. Badak kelimesi Bad-Kubeh'nin küçültmesidir. (17. ve 18. yüzyılların kaynaklarında Bakü'nün adı Bad-e Kube idi.) Referansın sonunda Sombole /Başak takımyıldızı (Ağustos–Eylül) yer alır. Ayın adında usta, kelimenin sonundaki “l” ve “h” harflerini yanlış yerleştirmiştir. Zerdüşt takvimine göre Qadimi Yeni Yıl 1745 AD'de Ağustos'ta gerçekleşmiştir.