Kayaci Valley

Kayacı Vadisi veya Lamas Kanyonu, Mersin'in Erdemli ilçesinde, Limonlu çevresinde yer alan bir vadi ve doğal alandır. Limonlu Çayı (Lamos Çayı) tarafından şekillendirilen vadi, kanyonlaşan jeomorfolojik yapısı, akarsu çevresindeki bitki örtüsü, biyolojik çeşitliliği ve tarihî kalıntılarıyla dikkat çekmektedir. Vadi, 2023 yılında Orman Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında ekoturizm alanı olarak düzenlenmiş; yürüyüş ve bisiklet parkurları, ahşap köprüler ve dinlenme alanları oluşturulmuştur.

Kayacı Vadisi aynı zamanda Kilikya'nın antik yerleşimleriyle bağlantılı tarihî su sistemlerinin bulunduğu Lamas Vadisi'nin bir bölümünü oluşturur. Vadide ve çevresinde antik su kanalları, galeriler, su kemerleri, kale ve kilise kalıntıları bulunmaktadır. Kayacı Vadisi içerisinde yer alan bazı arkeolojik alanlar, 2014 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından I. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmiştir.

Coğrafya

Kayacı Vadisi, Toros Dağları'nın güney kesimlerinde, Mersin'in Erdemli ilçesinin Limonlu ve Kayacı mahalleleri çevresinde yer alır. Vadi, Limonlu Çayı'nın uzun süreli aşındırma faaliyetleri sonucunda oluşmuş olup bazı kesimlerde kanyon görünümü kazanır. Mersin İl Millî Eğitim Müdürlüğünün gezi rehberinde vadinin Limonlu Çayı tarafından oluşturulan dik ve keskin vadilerden meydana geldiği ve denizden yaklaşık 12 km içeride bulunduğu belirtilmektedir.

Limonlu Çayı'nın vadi içerisindeki akışı boyunca kaya duvarları, dar geçitler ve suyun aşındırmasıyla oluşmuş çeşitli jeomorfolojik şekiller görülür. Bölgenin bazı kesimleri yerel kaynaklarda Kızılgeçit Vadisi adıyla da anılmaktadır. Lamas Vadisi'nin Kayacı Vadisi, Kızılgeçit Vadisi ve Aksıfat Vadisi şeklinde bölümlere ayrıldığı belirtilmektedir.

Vadinin tamamı Orman Genel Müdürlüğü tarafından tanımlanan ekoturizm alanı içerisinde devlet ormanı niteliğindedir. Kurumun güncel verilerine göre Kayacı Vadisi Ekoturizm Alanı toplam 31,21 km uzunluğundadır ve alanda bir yürüyüş parkuru ile iki yürüyüş ve bisiklet parkuru bulunmaktadır.

İklim ve bitki örtüsü

Kayacı Vadisi, Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Akarsu yatağı boyunca daha nemli mikroçevrelerin oluşması, çevredeki bitki örtüsünün çeşitlenmesine katkıda bulunur.

Orman Genel Müdürlüğünün verilerine göre vadide Akdeniz bitki türlerinin hâkim olduğu bir bitki örtüsü bulunmakta; servi, kızılçam ve ardıç gibi iğne yapraklı türlerin yanı sıra kızılağaç, meşe, çınar, keçiboynuzu, defne ve zeytin gibi geniş yapraklı ağaçlar da görülmektedir. Çalı ve ağaççıklar arasında sarmaşık ve böğürtlen gibi türler bulunmaktadır.

Vadinin su kenarlarında özellikle çınar gibi büyük ağaçlara rastlanmaktadır. Lamas Vadisi'nin ekolojik özellikleri üzerine hazırlanan turizm yayınlarında da kanyon çevresinde Akdeniz maki topluluklarının yanı sıra çınar, çam, andız ve meşe gibi ağaçların bulunduğu belirtilmektedir.

Fauna

Kayacı Vadisi ve çevresinin önemli bir yaban hayatı çeşitliliğine sahip olduğu bildirilmektedir. Orman Genel Müdürlüğünün Kayacı Vadisi Ekoturizm Alanı verilerine göre bölgede 227 kuş türü ve 19 memeli türü bulunmaktadır.

Kaydedilen memeliler arasında yaban domuzu, kurt, çakal, tilki, vaşak, yaban kedisi, su samuru, ağaç sansarı, kaya sansarı, porsuk, sincap ve tavşan bulunmaktadır. Aynı kaynağa göre özellikle yaban domuzu popülasyonu yüksektir.

Tarih

Kayacı Vadisi, antik dönemde Olba bölgesi olarak adlandırılan Doğu Dağlık Kilikya'nın önemli ulaşım ve su temin sistemleriyle bağlantılıdır. Lamas Vadisi boyunca çok sayıda antik yerleşim, kale ve diğer yapı kalıntıları bulunmaktadır. Vadinin çevresindeki antik yerleşimlerin birbirleriyle bağlantısında vadi boyunca uzanan ulaşım yollarından yararlanıldığı düşünülmektedir.

Vadinin en önemli tarihî özelliklerinden biri, Roma döneminde inşa edilen su iletim sistemleridir. Lamas Vadisi'ndeki kaynaklardan alınan su, kayalara oyulmuş galeriler ve kanallar aracılığıyla kıyıdaki antik yerleşimlere taşınmıştır. Araştırmalara göre Lamas Vadisi'nden Korykos (bugünkü Kızkalesi) ve Elaiussa Sebaste gibi kıyı yerleşimlerine su ulaştıran sistem, galeriler, açık kanallar ve su kemerlerinden oluşan karmaşık bir mühendislik yapısına sahiptir.

Korykos su sistemine ilişkin akademik çalışmalarda, Lamas Vadisi'ndeki bir kaynaktan alınan suyun vadinin batı yamacına oyulmuş yaklaşık 1,5 × 1,5 m ölçülerindeki galeriler aracılığıyla Kayacı yönüne taşındığı ve daha sonra su kemerleri ile kıyıdaki yerleşimlere ulaştırıldığı belirtilmektedir. Sistemde yedi su kemerinin bulunduğu ifade edilmektedir.

Arkeolojik kalıntılar

Kayacı Vadisi ve çevresinde antik dönemden sonraki dönemlere kadar uzanan çeşitli yapı kalıntıları bulunmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü, ekoturizm güzergâhındaki yürüyüş parkuru üzerinde bir kale ve kilise kalıntısının bulunduğunu, ancak bu yapıların tarihine ilişkin kaynaklarda yeterli bilgi bulunmadığını belirtmektedir.

Vadinin daha geniş tarihî çevresinde Yeniyurt Kalesi, antik yollar, köprüler, nekropol alanları ve çeşitli yerleşim kalıntıları bulunmaktadır. Lamas Vadisi'ndeki antik yol ve köprü kalıntılarının Tapureli, Veyselli, Yeniyurt ve Sömek çevresindeki antik yerleşimlerle ilişkili olduğu değerlendirilmektedir.

Arkeolojik sit alanları

Kayacı Vadisi'nin Limonlu Mahallesi sınırları içerisindeki kesimlerinde 2014 yılında arkeolojik araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından alınan 28 Ekim 2014 tarihli kararla, Kayacı Vadisi içerisinde tespit edilen Lamas Vadisi I ve Lamas Vadisi II olarak adlandırılan arkeolojik alanlar, 2863 sayılı Kanun kapsamında I. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmiştir.

Aynı kararda, Erdemli ilçesindeki Limonlu Mahallesi'nden başlayarak Silifke ilçesine doğru devam eden Kayacı Vadisi'nin henüz arkeolojik incelemesi yapılmamış bölümlerinde de araştırmaların sürdürülmesi ve sonuçların koruma kuruluna sunulması istenmiştir.