Salyan Ulu Camii

Cuma camii — Azerbaycan'ın Salyan şehrinde bulunan 19. yüzyıla ait camii ve tarih-mimari eseri.

Camii, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 2001 tarihinde verdiği 132 numaralı karar ile yerel öneme sahip taşınmaz tarih ve kültür eserleri listesine alınmıştır.

Tarih

Salyan Cuma camii 1865 yılında Salyan şehrinde inşa edilmiştir. Caminin üstündeki kitabe onun 1283 yılında (Miladi takvime göre 1865) Hacı Mehdi'nin oğlu Ağahüseyn'in şerefine usta Kerbalayi Ali Ekber tarafından yapıldığı belirtilmiştir. Söylenene göre caminin mimarı aslında Erdelbili olan Kerbalayi Ali Ekber Hindistan'da, ayrıca Erdelb'de de cami inşa etmiştir. Caminin giriş kapısının yan taraflarında 2, içeride ise bir taş kitabe vardır.

Azerbaycan'da Sovyet işgalinden sonra resmi olarak 1928 yılından dinle mücadeleye başladılar. Aynı yılın Aralık ayında Azerbaycan KP MK'i birçok camii, kilise ve sinagogu eğitici amaçlarla kulüplerin kullanımına verdi. Eğer 1917 yılında Azerbaycan'da 3.000 camii varsa 1927 yılında bu rakam 1.700, 1928 yılında 1.369, 1933 yılında ise 17 idi. Salyan Cuma camii de bu dönemde ibadete kapatıldı. Yol çekmek adıyla caminin 21 günbözünden 6'sı sökülmüş ve caminin binasından depo olarak kullanılmış. Daha sonra burada rayon resmi galerisii yer almıştır.

Azerbaycan bağımsızlığını yeniden bərpa etdikdən sonra 1992 yılında camii faaliyetini bərpa edib. Camii Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 2001 tarihinde verdiği 132 numaralı karar ile yerel öneme sahip taşınmaz tarih ve kültür eserleri listesine alınmıştır.

2003 yılında Kür çayının taşmasıyla ilgili oluşan yeraltı sularının etkisi sonucunda caminin 9 kubbesi uçtu ve o kullanılamaz hâle geldi. 2010–2012 yıllarında cami Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilerek ibadet edenlerin kullanımına verildi.

Mimari

Duvarları taş plakalarla kaplı caminin avlu alanı 21x20 metre, iç mekanı ise 21x12 metredir. Caminin zamanında 21 kubbesi vardı. Kubbeler 10 adet sal taşı olan sütunun üstünde duruyordu. İç duvarlar kırmızı tuğla ile işlenmiştir. Minaresinin yüksekliği ise 8 metredir. Minber tahtadan ve beş katlıdır.