Tillya Sheikh Mosque

Tillashayx camii — Toshkentli ünlü şeyh Tillashayx tarafından, XIX yüzyılın sonu — XX yüzyılın başı, daha doğrusu 1890—1902 yıllarında inşa edilmiştir. Tillashayx camii bir süre faal olduktan sonra Rus İmparatorluğu tarafından kapatılmıştır. Camii 1945‑Mayıs 7’de yeniden açılmıştır. Camii 1955—1963 yıllarında usta Shirin Murodov tarafından onarılmıştır. 2007‑de Hastimom kompleksi inşa edildiği dönemde mimari yapı çevresindeki dikkate değer eserler de onarılmıştır.

Şeyh hakkında

Tillashayx Hoca Ubaydulla Ahror nesillerinden olup, Taşkent’in Parchabof mahallesinde doğmuştur. Gençliğinden ticaret işleriyle uğraşmış ve daha sonra tüccar bir zengin olmuştur. Çin’den koy getirip satmakla uğraşarak, bir yıllık kârından bu camiyi yaptırmış ve mümin‑müslümanlara bağışlamıştır. Tillashayx şehitlik döneminde ailesiyle Doğu Türkistan’a gitmek zorunda kalmış ve orada vefat etmiştir. Ölüm yılı bilinmemektedir.

İç ve dış görünüşü

Mimari eser tasarımıyla kendi döneminde inşa edilen diğer camilerden ayrılmaktadır. Yapı dörtgen planlı, kubbeli, caminin iki yanında çok büyük olmayan minareler bulunmakta ve camiye arkadan inşa edilen avlu aracılığıyla girilir. Ark sayısı 3’tür. Caminin dış kısmı süslerden arındırılmış olup, iki yanında camiye ışık girmesini sağlamak için pencere (18 adet) takılmıştır. Caminin iç tarzı dış tarzından tamamen farklıdır, içindeki ganch oymalar, çiçek süslemeler insanı hayran bırakır. Camideki kubbe oymaları da inceliğiyle diğerlerinden ayrılır. Camiyi aydınlatmak amacıyla kandiller de takılmıştır. Bu yapı ulusal mimari geleneklerini içinde barındıran, “Chor” tarzında, kapıları ise hatamkori tarzında inşa edilmiştir. Mimari eserin kendine özgü yönü şudur ki, dış görünümünde hiçbir süs görmeyiz, ancak caminin iç ve dış bölümü süslerle zenginliğiyle ayrılır.

Günümüzde

Özbekistan Cumhuriyeti Bağımsızlığa ulaştıktan sonra, birçok mimari eser gibi, Tllashayx camisi de restore edildi. Özellikle, Hastimom kompleksi inşa edildiği dönemde (2007) mimari eserin çevresindeki dikkate değer yapılar da restore edildi. Ayrıca, cami UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesine alındı.