Ugurlu Khan Caravanserai

Uğurlu Xan Karvansarası — Azerbaycan’ın Gence şehrinde XVII yüzyıla ait bir yapı.

Karavanserai Gence beylik (ya da Karabağ beylik) Murtuzqulu hanın kardeşinin oğlu I Uğurlu hanın vakfı ve Şeyh Behaeddin’in projesi temelinde hazırlanmıştır.

Tarihi ve mimarisi

Uğurlu Xan karavanseri, Gence şehrinde bulunan başka bir karavanserinin, Şah Abbas karavanserasının yakınında konumlanmaktadır. Bu iki karavanserai arasında dört iç yol vardır. Kompleksin iki büyük avlusu vardır.

Binanın inşasında yumurta akı ile kil-kireç karışımı ve pişmiş kırmızı tuğla kullanılmıştır. Bu karavanseri 1663–1664 yıllarında Karabağ beylik olmuş Murtuzaqulu han Ziyadoğlu’nun kardeşinin oğlu I Uğurlu hanın vakfı ile inşa edilmiştir. Karavanserai mimar Şeyh Behaeddin’in projesi temelinde yapılmıştır.

Binanın birinci katı 17 büyük taştan oluşur. Birinci katta sağ ve sol duvarların içinde bekçilerin durması için koni benzeri yarıklar yapılmış ve iç aydınlatma için lamba ayrıca şamdanlar kullanılmış, burası penceresizdir. Ayrıca sekiz köşeli kümbetin merkezi kısmının süs öğeleri kompozisyonun sık, kompakt düğümünü oluşturmuştur. Karavanserai odalarının kapıları oval şekilli çerçeveyle birleştirilir, iç mimarisinde iki üslup göze çarpar: Doğu ve Avrupa üslubu. Sağ çerçevenin baş kısmında Gence’nin panoraması yapılan yer hamamlık adıyla anılmıştır. Ayrıca bina tüm karavanserai gibi dört taraftan yüksek duvarlarla çevrilmiştir.

1803 yılında Rus birlikleri Gence’yi ele geçirdikten sonra tüm han mülkiyeti gibi Karavanseri de müsadere edilmiş ve hazinenin hesabına geçirilmiştir. Karavanserai’nin I korpusunu Şerbatlar (kelağayi yapanlar) kiraladıktan sonra halk arasında “Şerbatçı Karavanseri” adıyla anılmaya başlamıştır.

Karavanlar Gəncəyə yabancı ülkelerden gelen konuklar ve ticari amaçlar için tasarlanmıştı. Sovyet döneminde binada Məhsəti Gəncəvi adına Kirovabad pedagojik okulu bulunuyordu.

Onarım

XX. yüzyılın 70’li yıllarında Heydar Aliyev’in talimatına göre Uğurlu han karavanlarında ressam Cavanşir Məmmədovun liderliğinde kompleks sanatsal düzenleme, restorasyon ve iyileştirme çalışmaları yapılmıştır.

2011 yılında karavan yeniden restorasyon çalışmaları yapılmıştır. Onarım Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın siparişiyle gerçekleştirilmiştir. Karavanın tüm yapılarında temel güçlendirme çalışmaları yapılmıştır. Bununla paralel olarak sütunlar da temelden betonla sabitlenmiştir. Binanın iç ve dış kısmında hasarlı durumdaki yerler yeniden onarılmıştır. Karavanda kullanılan tuğlalar ise Şeki şehrinden getirilmiştir.