Aqsu-Jabagʻili qoʻriqxonasi

Xato: blok «Qoʻshimcha» andoza Geokarda yoʻq.

Aqsu-Jabagʻili qoʻriqxonasi (qozoqcha: Ақсу-Жабағылы қорығы, Aqsu-Jabağyly Qoryğy; Aксу-Жабаглинский заповедник (rus tili), Aksu-Zhabaglinskiy zapovednik) Markaziy Osiyodagi eng qadimgi qoʻriqxona hisoblanadi. U Qozogʻiston Respublikasining janubiy viloyatida joylashgan. Qoʻriqxona Tyan-Shanning shimoli-gʻarbiy togʻ tizimlarini qamrab oladi. Uning nomi hududdagi eng katta daryo — Oqsuv va hududning shimoliy qismida joylashgan Jabagʻili togʻ tizmasi nomidan olingan.

Geografiyasi

Aksu-Jabagʻili qoʻriqxonasi Tyan-Shan togʻlarining gʻarbiy qismidagi Talasskiy Olatovning gʻarbiy togʻlarida joylashgan. Uning sharqiy chegarasi Qirgʻiz Respublikasi, janubiy chegarasi esa Maidantal daryosi vodiysi va Oʻzbekiston bilan chegaralangan. Gʻarbda hudud Qizilqum bilan, shimolda esa Qaratogʻ bilan oʻralgan. Tyan-Shan togʻlari sharq va janub tomonga yanada davom etadi.

Hudud Turkiston viloyati tarkibidagi Tyulkubaskiy va Lengerskiy rayonlari maʼmuriy hududida joylashgan. Qoʻriqxona 131.934 ga maydonni egallaydi va dengiz sathidan 1100–4236 metr balandlikda joylashgan.

Asosiy togʻ tizmalari shimolda Jabagʻili, markaziy qismda Talasskiy Olatov, janubda esa Baldibrektav va Ugamskiy Olatovdir. Ular tik yonbagʻirlar hamda yotiq platolarni hosil qiladi. Janubiy hududdagi Sayram choʻqqisi qoʻriqxonaning eng baland nuqtasi hisoblanadi.

Togʻli hudud Jabagʻili, Oqsuv va Baldirbek daryolari bilan boʻlingan boʻlib, ularning barchasi gʻarb tomonga oqib, Sirdaryo daryosiga quyiladi; u esa oʻz navbatida Orol dengiziga oqadi.

Oqsuv daryosi chuqurligi 500 metr boʻlgan Oqsu kanyonini hosil qilgan boʻlib, qoʻriqxonaning faqat janubiy qismida tor piyodalar koʻprigi orqali kesib oʻtish mumkin.

Geologiyasi

Paleozoy davriga oid ohaktosh, dolomit va karbonli tuf qoʻriqxonadagi eng asosiy togʻ jinslari hisoblanadi. Qalin lyoss qatlamlari plato va togʻ etaklarida toʻplangan. Perm davriga oid kremniyli magmatik togʻ jinslari esa ancha kam uchraydi[manba kerak].

Soʻnggi 10 yil davomida qoʻriqxona boy oʻsimlik va hayvonot dunyosi tufayli ekoturizm uchun mashhur manzilga aylangan va bu rekreatsion turizm rivojlanishiga hissa qoʻshgan.