Bayat Mosque

Bayat Köyü Camii yoki Bayat Köyü Eski Camii, Denizli viloyatining Çivril tumaniga tegishli Bayat qishlogʻining bezaklari bilan mashhur masjididir. Bayat Camii eski koʻrinishi saqlanib qayta tiklangan.

Tarixi

Bayat qishlogʻida 16‑asrdan boshlab masjidning mavjudligi maʼlum. Harimdagi yogʻoch ustunlardan biridagi Hicri 1289 sanasi asosida hozirgi masjid 1870 yilda qurilganligi va 1872‑73 yillarda devor rasmlari chizilganligi taxmin qilinadi. Biroq, mazkur ustundagi sananing masjidning qurilish sanasi emas, bezaklarning esa 1950‑yillarda amalga oshirilganiga oid bir qarash ham mavjud. Devorga rasmlari va bezaklari qayta tiklangan va yangilangan masjid, 2022 yil aprel oyida ibodatga ochilgan.

Meʼmorligi

Bayat Camii, qishloq ichida joylashgan. Kvadratga yaqin toʻrtburchak planli va bitta makonli tuzilishga ega. Yogʻoch tayanchlarga oʻrnatilgan tekis tomli Bayat Köyü Camii, Denizli hududidagi boshqa qishloqlarda 18‑asr oxiri va 19‑asrda qurilgan masjidlar bilan oʻxshashliklarga ega. Masjidning kirish joyi va toʻrtburchak shaklidagi oxirgi jamoat joyi shimol tomonda joylashgan.

Bezaklar

Bayat Köyü Camiiʼning bezaklarining muhim qismi yozuvlardan iborat. Mihrab va haram devorlarini oʻrab turgan bu yozuvlar kamar, doira va armut kabi turli shakllardagi tartibda joylashtirilgan. Yoyilgan, oddiy bir nişdan iborat boʻlgan mihrabda, Qurʼonning Bakara surasining 255‑oyati (Ayat‑ul‑Kursi) yozilgan. Ushbu yozuvning darhol ustida, Al‑Imron surasining 37‑oyatidan olingan jumla ishlangan. Masjid ichki makonida shuningdek, “plaka” shaklida ishlangan yozuvlar ham mavjud.

Masjidning devor bezaklarida tasvirlar va motivlar ham muhim oʻrin tutadi. Mihrabning gʻarbiy devorida Kaʼba tasviri, Usmoniy alifbosida “Âh mineʼl-ʿaşk” yozuvi-rasmi joylashgan: "Âh mineʼl-ʿaşkı ve hâlâtihi / Ahraka kalbî bi-harârâtihi / Âh aşkınla akan gözyaşlarım deryâ oldı / Âteşim müdhiş dagları yakdı”. Sharq devorida esa, "Amentü" duosi kemaga oʻxshash shaklda joylashtirilgan. Bu yerda "Vav" harflari orasida Ashab-ı Kehf sakinlarining baʼzi ismlari ham yozilgan. Diniy yozuv va tasvirlardan tashqari masjid devorlarida oʻsimlik, gul kabi motivlar ishlatilgan.