Berva Cave

Berva-gʻorasi Vengriyaning alohida himoyalangan gʻoralaridan biridir. Bu Bükki Milliy Park hududida joylashgan. Gʻoradan pleistosen davrining sutemizuvchilari qoldiqlari topilgan.

Tavsifi

Eger shahrida, Felnémet nomli mahalla chetida, Berva-daryosining janubiy oxirining chap tomonida, xususiy yerda, dengiz sathidan 243 metr balandlikda ochiladi. Daryo tekisligidan taxminan 13 metr balandlikda joylashgan. Gʻoradan shimolga Bervavölgyi-sziklaüreg ochiladi. Ikki kirish yoʻli bor. Trias davri ohaktoshida shakllangan bu endi faol boʻlmagan suv tortuvchi gʻora.

1933‑yilda olib borilgan qazishda gʻora ayiği, gʻora giyoh, mammut, ulkan shox, qadimiy boʻri va boshqa pleistosen sutemizuvchilarning suyak qoldiqlari topildi. Suyak qoldiqlari bilan birga arkeologik topilmalar ham chiqqan, lekin ular ahamiyatsiz. Kadić Ottokár tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot davrida gʻora 16 metr uzunlikda edi. Gʻoraning ustida, tepadan uzoq boʻlmagan joyda, kichik, tor bir gʻovak tasvirlanadi, bu gʻoraning orqa, qulashgan qismi boʻlishi mumkin. Uning yoʻlakchasida bir paytlar bir necha joyda shiftgacha toʻldirgan, birikkan oʻrta miotsen gʻora yotqizmalari, burgʻulash qobigʻlari bilan qoplangan ohaktosh qumchalari ham saqlanib qolgan.

Gʻora adabiyotda 2‑sonli gʻora (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Alsóbervavölgyi gʻora, Berva gʻorasi (Vértes 1965), Berva‑daryosi 2‑sonli gʻora (Kordos 1984), Bervavölgyi 2‑sonli gʻora (Bertalan 1976), Dorót‑lyuk (Borovszky, Sziklay 1909), Drót‑lyuk (Dely 1970), Drótlyuk (Borovszky, Sziklay 1909) va Drótlyuka (Borovszky, Sziklay 1909) nomlari bilan ham ataladi. Drótli nomlarni ehtimol mahalliy aholilar topilgan bronz soʻdroni sababli bergan. 1934‑yilda gʻora adabiyotda birinchi marta Berva-gʻorasi deb nomlangan.

Tadqiqot tarixi

1909‑yilda nashr etilgan “Vengriyaning viloyatlari va shaharlar” nomli kitobda Dorót‑lyuk, Drótlyuk va Drótlyuka nomlari keltirilgan. Tavsifda shunday yozilgan: Felnémetning tabiat moʻjizalari orasida Berva-ormanida joylashgan tosh gʻora va Drótlyuka nomli gʻora alohida eʼtiborga loyiq. Gʻora Felnémet chegarasida joylashgan boʻlib, kiritilgan kromanlech deb ataladigan katta toshlardan iborat. Kichik Bükkda bunday kam gʻoralar mavjud, chunki uning materiali ohaktosh emas. Drótlyuk bir kunboʻri boʻlib, ehtimol mahalliy aholilar topilgan bronz soʻdroni asosida nomlagan. 1927‑yilda gʻora ustidagi gʻovakni ochish bilan Természetbarátok Turista Egyesület egri boʻlimi aʼzolari gʻoraning davomiga kirishga harakat qilishgan.

1930-yilda Dancza János barlogʻni oʻrganib, uni oʻtkazdi, oʻlchadi va boʻshliq xarita chizigʻini tayyorladi. 1933-yilda, Geologiya Instituti topshirigʻi boʻyicha Kadić Ottokár Berva-gʻorida va atrofdagi boshqa gʻorlarda arxeologik qazishmalar olib bordi. Bu, Eger yaqinidagi qazishma seriyasining eng vaʼdali va shu sababli birinchi joyi boʻldi. Shunda Kadić Ottokár gʻorni oʻlchadi, keyin Mottl Mária oʻlchash natijasidan foydalangan holda gʻorning uzunlik kesimi xaritasini va ikki kesishma xaritasini chizdi.

1937-yilda chop etilgan, Schőnviszky László tomonidan yozilgan tadqiqotga koʻra, gʻor Felnémet chetida, bir skaut lageri hududida joylashgan. 16 m uzunlikdagi kichik suv oʻtkazuvchi gʻorning oxirida tiqilib qolgan bir gʻovak mavjud. Bartalos Gyula xato yozgan, gʻor katta toshlardan iborat krommlekk ekanligini. Muz davri sutemizuvchilarning qoldiqlari gʻordan topildi. 1938-yilda Kerekes József tomonidan yozilgan nashr chiqqan, unda gʻorning geologik tavsifi keltirilgan. Nashrda gʻorning kirish joyini koʻrsatadigan qora‑oq fotogʻraf bor. Fotoni Kerekes József olgan. Vértes László tomonidan yozilgan, 1965-yilda nashr etilgan kitobda, Felnémet chetida, Berva-daryosi vodiyining boshida, 230 m balandlikda 16 m uzunlikdagi Berva gʻorining kirish joyi borligi aytilgan. Gʻorda humusli tuproq ostida ohaktosh boʻlagli, ochiq jigarrang loy, uning ostida ham ochiq jigarrang, kvarts toshli, qumli loy joylashgan.

Yuqori, ochiq jigarrang toʻldirishda gigant gʻim, gʻor oʻrmon hayvonlari va uning hamroh faunasi W ½-interstadialni koʻrsatadi. Mottl Mária uni solutréi I. faunalariga kirita olgan. Ushbu qatlamda 4 atipik koʻmir parchasi va bir levalloisi urish yuzasiga ega boʻlgan parchalar bor edi. 1970‑yilda ochilgan, Bükk yoʻriqnoma nomli kitobda, Felnémettól É‑ga joylashgan Berva‑vodiy D‑i oxirida, dengiz sathidan 230 m balandlikda gʻor kirish joyi joylashganligi yozilgan. 16 m uzunlikdagi gʻorda qazish paytida gʻor oʻrmon hayvonlari va gigant gʻim suyaklari topilgan, shuningdek gʻordan bir necha qadimgi davr koʻmir parchalarini ham topishgan. Gʻordan É‑ga joylashgan Bervavodi‑sikl oʻrmoni ham bor.

1976‑yilda tugallangan, Bertalan Károly tomonidan yozilgan qoʻlyozmaga koʻra, Bükk togʻ tizmasida, Felnémetda joylashgan Berva‑gʻorning boshqa nomlari Drót‑teshik va Bervavodi‑2‑sonli boʻshliqdir. Berva‑vodiy D‑i oxirining chap tomonida, dengiz sathidan 230 m balandlikda kirish joyi joylashgan. Kirish joyi togʻ tepasiga ochilgan keng konus shaklida. Sogʻlom suv tortuvchi gʻor 16 m uzunlikda. Gʻorda qazish ishlari olib borilgan. Qoʻlyozmaning gʻor haqidagi qismi 5 adabiy asarga asoslanib yozilgan. 1976‑yilda nashr etilgan, Bertalan Károly va Schőnviszky László tomonidan tuzilgan “Magyar barlangtani bibliográfia” gʻor nomlari koʻrsatkichida Bükk togʻ tizmasida, Felnémetda joylashgan gʻor Berva‑gʻor nomi bilan 2‑sonli boʻshliq, Drót‑teshik nomi variantlari bilan keltirilgan. Gʻor nomlari koʻrsatkichida gʻor bilan shugʻullangan 13 adabiy asar roʻyxatga olingan. 1944‑yil 43‑band bu yerda tilga olinmagan.

1977-yilda nashr etilgan, Bükk útikalauz nomli nashrda shunday yozilgan: Felnémettól ÉK-ga joylashgan Berva-dolina D-chi oxirida Berva-gʻor mavjud. 1979-yilda nashr etilgan, Barlangok a Bükkben nomli kitobda gʻor haqida eslatma yoʻq. 1984-yilda ochilgan, Magyarország barlangjai nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻor roʻyxatida Bükk togʻ tizmasida joylashgan gʻor Berva-gʻor nomi bilan Drót-lyuk va Berva-dolin 2‑chi raqamli boʻshliq nomi variantlari keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Aggteleki‑karszt va Bükk togʻ tizmasining gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrinadi.