Budari State Nature Sanctuary (zoological)

Budarin qorıǵshasi – Jayiqning tabiiy qorlarnı qorıǵap, onu molaytu maqsadında 1986 yili uyushtirilgan zoologik qorıǵcha.

Geografik joyi

Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati Aqjayıq, Baiterek, Terikti tumanlarında joylashgan. Yer maydoni 80 ming ga. Qorıǵshaniñ maqsadi oʻnshilik‑kasbiy ahamiyati bor qush turlarını koʻpaytirish, shuningdek togʻlar hamda dalada yashovchi hayvonlarni saqlashdir. Qorıǵshada yildan‑yilga soni kamayib borayotgan qundız, bulan, yovvoyi choʻchqa, ormon susari, birqazan, qalbagʻay, sur, oqqu, t.b. sutemizuvchilar va qushlar himoya qilinadi. Asosiy vazifasi – suvda suzuvchi koʻl qushlarining oʻnshilik‑kasbiy turlarını himoya qilish, Orol‑Koʻshim sugʻorish tizimining sunʼiy suv omborlaridagi hayvonlarning oʻnshilik‑kasbiy turları bilan koʻchirish.

Yer betari

Qorıǵsha hududi shimoldan Skvortsov qishlogʻidan janubda Baranovka qishlogʻigacha boʻlgan 80,0 ming kvadrat kilometr, Zelenov, Aqjayıq tumanlariga tegishli yerlarni oʻz ichiga oladi. Maydoni Kaspiy sohilidagi oʻpati tekislik qismida joylashgan va yoyilma ustidan ikki bosqichga choʻzilgan. Budarin qishlogʻigacha shimolga qarab turgan hududi doimiy suv toshqini boʻlib turgan qism boʻlib, eniz jaldarlarda va chuqur qoʻynalarda dalalik donli ekinlar uchraydi. Daraxtga oʻxshash oʻsimliklar katta maydonlarni egallab, asosan tal‑terek ormonlardan iborat. Janubiy Budarinning yer betari keng hajmdagi katta qumli zanjirlar bilan almashinib turadi, bu yerda yaylovlarda turli oʻt‑don ekinlari koʻp uchraydi.

Florasi va fauna

Suv qirgʻogʻlari va jaldar orasidagi butun yoyilma boʻylab butli talar joylashgan, ular orasida uyengili tal, qora tereklar kuzatiladi. Oq terekdan tashkil topgan kichik ormonlar va haqiqiy qirgʻoqdan shigʻirli‑terekli butlarni koʻrish mumkin.

Shimoliy qismidagi oʻrmon ichidagi maydonlar yongan yaylovga, markazidagi keng joylar esa bugʻdoy va bugʻda oʻsimliklari birikgan hudud deb aytish mumkin. Janubiy qismidagi yalangʻochliklar jushanda, jingʻildan iborat boʻladi. Suv havzasida qamish‑qoʻgʻalo oʻsimliklari bilan birga bizning hududimizda kam uchraydigan, Qizil Kitobga kiritilgan dukkakli oʻsimliklar, qirjapiraqlar va boshqalarni uchratish mumkin.

Hayvonlar dunyosidan qushlarning 120 turi, baliqlarning 30 turi, sutemizuvchilarning 20 turi, suyakli yirtqichlarning 10 turi va suvda suzuvchilar mavjud. Katta hayvonlar orasida elik, qaban, tulki, ondatr, qoʻyn va boshqa hayvonlar bor. Qushlar ichida keng tarqalganlari kulrang uyrek, qasqaldak, suʼngʻuvchilar. Jayiqlar daryosining boy baliq resurslari katta qiziqish uygʻotadi.

Qoʻriqcha tashkil etilganidan beri bu yerda maxsus tadqiqotlar oʻtkazilmagan.