Domalak Ana mausoleum

Domalaq Ana Kesenesi – Turkiston viloyatining mahalliy ahamiyatga ega tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan arxitektura sanʼati yodgorligi.

Joylashgan joyi

Qaratavning tekis yuzida, Balabögen daryosining vodiyida. Xalq orasida Domalaq ona deb atalgan Nuri̇la Ali Silanqiziyning ziroatiga qurilgan.

Tarixiy maʼlumotlar, tavsifi

Domalaq ona – ismi Nuri̇la 1378–1456 yillarda yashagan. Turkistondagi Yassi qishda tugʻilgan. Maqtım Ağzımning yagona oʻgʻli, erjirik qahramon Aqsak Temirning qarshisida qoʻshin boshqargan Ali Slannning qizi. Bu avlodning ismi Nurbike – Uäyis xoning amasi edi. Domalaq onaning otasi Ali Slann 1388 yili Aqsak Temir qoʻshini tarkibida Altın Ordaʼga ketganda, xotini Nurbike va Nuri̇lani (Domalaq ona), Turkistondagi otasi Maqtım Ağzam qoʻja uyida qoldiradi.

Bir kuni Turkiston yaqinidagi Qarashiq daryosida suvga tushayotganida Nurbikeni ilon tishlab oʻldiradi. Otasi qoʻshindan kelmagan, onasidan tirik ajralgan Nuri̇la bobosi Maqtım Ağzamning tarbiyasida oʻsadi. Maqtım Ağzam Qoʻja Ahmet Yassauiyning qizi – Gawaḣar bibiyning avlodidir. Nuri̇la – arabcha soʻz, qozogʻcha «Allohning nuri» degan maʼnoni beradi. Fors tilidan tarjima qilinganda «Dihnat ona», yaʼni Avaliy ona maʼnosini bildiradi. Keyinchalik Dihnat soʻzi Domalaq deb almashtirilgan.

Nuriła (Domalaq ana) - Bäydıbek babamızdıñ üşinshi äýeli. Tarïxï jazbalarïda Domalaq ananıñ adamgerşiligi, ädeptiligi, parasattılığı men şınşıldığı jäne analıq qasïetiniñ arqasında «Domalaq ana» atalwï jïyalı köp mälimetter jazılğan. Nuriła ana 1456 jïlniñ 28 mamırında qaitıs boldı, sol jïlde Domalaq ananıñ nemeresi Dulat Buxaradan Abdullah Şeri eśimdi şeberdï aldırıp, ana basına tört qanattı kumbezdelgen kese-ne-tam turğızadı. XI–XV ğasırlar arasında Domalaq ana keseñesi birneşe ret qaıta jöndeýden ótkendi. Domalaq ana keseñesi jerden 12 metr biiktikte segiz japyraqlı eʼtip örilip, negizgi bölïginiñ üstine kumbez ornatılğan. Ańız boýınşa, Domalaq ana keseñesinde eki qasïetti tas bar, osı ekı tastıñ arasınan tek jani taza adam óte aladı. XX ğasırda salınğan keseñe 6 baǵanalı boldı.

1906–1908 jıllarda Resïyeden qönïş audarıp kelgen orıstarınıñ tobyry kumbez-eskertkişterdi buzıp talqanday jïberedi. 1908 jïlniñ jazında aqın Orynbay Taymanov (1867–1949) jaña eskertkiş kumbez saldıradı. 1942–1943 jıllarda Şoşqabułaqtıñ tïrïq orıstarı, käristeri taǵı da buzıp tastaydı. 1957 jïlde taǵı da jaña kumbez salındı, biraq ol köp saqtalmağan. 1966 jïlde Mañğïstaudan alıp kelïnǵen aq tastarmen qaıta qalındı. 1998 jïlde Domalaq ana keseñesi jañartıldı, 2000 jïlde aınalasın körkeýtü‑kögaldandırw jumıstarı ayaqtaldı. Keseñeniñ qurılısın jürgizuşi jäne josbasın jasawşı säwletşi - Sain Nazarbekov. Domalaq ana múrajaýında türli köne qoljazbalar, qollan jasalğan köp zattar saqtalğan. Domalaq ana keseñesi - köpşilik täw éter qasïetti orın.