Domokos Kuny Museum

1954 yildan beri Tata qalʼasi binosida Kuny Domokos muzeyi faoliyat yuritadi.

Ismini Lotharingiya kelib chiqqan Cuny Domokos keramika ustasining oʻgʻli olgan.

Boshlanishlar

1765 yilda gra Eszterházy Miklós piarist monastirini asos solgan, uning aʼzolari taʼlim va qadimiy buyumlar toʻplamini yigʻish bilan shugʻullangan. Piaristlarning amaliy taʼlimining bir natijasi boʻlib, toʻplam yaratildi. Muzeyning asos solinishi Dornyay Béla nomiga bogʻliq, u ham Tata shahrida piarist talabasi boʻlib, keyinchalik piaristlarda oʻqituvchi sifatida ham ishlagan.

20-asr birinchi yarmi

Piaristlarning toʻplami 1912 yildan boshlab haqiqiy shahar muzeyiga aylandi. Direktor-xonadon boshligʻi Pintér Elek edi.

Trianon qarori natijasida Komárom viloyati va shahar muzeylari uyushmasi chegaradan tashqariga koʻchdi, shuningdek, boʻlinib qolgan viloyat hududida ilmiy toʻplam va qiziqishning hech qanday forumi boʻlmadi. Bu yetishmovchilik Tata shahar muzeyining roli kengayishiga, mintaqaviy toʻplamga ega muzeyga aylanishiga olib keldi.

1930-yillarda Tata shahrida tugʻilgan Magyary Zoltán, vazirlik boʻlim rahbari sifatida, Tata muzeyining institutga aylanishiga hissa qoʻshdi. 1938 yilda toʻplam katalogi nashr etildi, u qisqa va aniq tavsiflar bilan 228 ta elementni sanab oʻtdi, kirish tadqiqotlarida esa toʻplamning ahamiyatiga eʼtibor qaratdi. 1944 yilga kelib, buyumlar soni 600 dan oshdi.

Toʻplam materiallari nisbatan yaxshi saqlanib, Ikkinchi jahon urushidan oʻtdi. Toʻplamni davlatlashtirishda, keyin monastirni sekulyarizatsiya qilishda piarist muzeyi yoki monastirning boy buyumlar toʻplami uning vorisi, Kuny Domokos muzeyining toʻplamining asosini tashkil etdi.

20-asr ikkinchi yarmi

1949 yilda qabul qilingan muzey qonuni taʼsiri bilan Tata shahridagi muzey hayoti oʻzgardi. Dastlab Quadt-villa Tata muzeyining bosh ofisi boʻldi.

1951-1954 yillarida toʻplamlarning roʻyxatga olinishi, inventarizatsiyasi, katta toʻplamlarni sotib olish, tizimli yigʻish ishlari boshlandi.

1954‑yilda materiallar Tata qalʼasiga kiritildi, shu paytda muzey nomini 18‑asr ikkinchi yarmida yashagan, Tatada tarbiyalangan budayi faransuzgʻa ishlab chiqaruvchisi Kuny Domokosdan oldi. 1954‑yilda birinchi doimiy koʻrgazma ochildi, 1955‑yilda esa faransuzgʻa koʻrgazmasi va rim tosh ombori ochilishi keldi. Shu paytda muzeyga Tata va Majk Esterházy saroylaridan hamda piarista monastiridan kelgan rasmlar ham kiritildi.

Qalʼaning butun binosini faqat 1959‑yildan boshlab muzey foydalanishi mumkin edi. 1963‑yilda yangi doimiy koʻrgazma ochildi, u paleolitik davrdan 19‑asrgacha shahar va atrofdagi qishloqlarning tarixini namoyish etdi.

1974‑yilda, shuningdek 1975‑yilda, Qalʼada 12 ta xonadan iborat doimiy koʻrgazma ochildi. Koʻrgazma bronz davrdan 19‑asrgacha eski Tata va Komárom okrugʻining arxeologiya, tarix, sanʼat toʻplamlarini namoyish etdi. Ayniqsa, Brigetio, Almásfüzitő rim materiallari, Vértesszentkereszt oʻrta asr toshlari va Tata oʻrta asri, qalʼaning tarixi haqida koʻrgazma boʻlimi juda qimmatli.

1970‑yillarga kelib muzeyning vaqtinchalik koʻrgazma tizimi shakllandi. Komárom viloyatining tasviriy sanʼat toʻplamlari, ovchilik tarixi, umumiy xalqona tematikali koʻrgazmalar seriyasi yillar davomida muntazam boʻldi.

1970‑1980‑yillarda tarixiy toʻplam Révhelyi Elemér fotosuratlari va Fellner hayoti asari tadqiqot natijalarini ham oʻz ichiga olgan hujjat merosini sotib olish bilan boyidi. Sanoat sanʼati toʻplami 1986‑yilda Kuffler merosi bilan boyidi. Tasviriy sanʼat toʻplami doimiy ravishda kengaydi: Kernstok Károly, Zilahy György, Györffy K. József, Hegedűs László, Dudás Jenő asarlari bilan.

1970‑yillik ikkinchi yarmidan boshlab bir oʻn yillik davomida xalqaro etnografik kolleksiya doimiy ravishda ortib bordi. Tata muzeyi milliy ahamiyatga ega paleobotanik kolleksiyaga ham ega.

Vaqti-vaqti bilan koʻrgazmalar

Qalʼa vaqtinchalik koʻrgazma zallarida tatai, Komárom-Esztergom viloyati bilan bogʻliq ijodkorlarning yakka va guruh shakllantirish va sanoat sanʼati namoyishlari bilan birga tarixiy, etnografik, arkeologik, mahalliy va xalqaro zamonaviy sanʼat namoyishlariga ham joy beradi (Dobroszláv Lajos, Martyn Ferenc, Schadl János, Vaszary János, Zilahy György).