Fáni-völgyi No 1 Cave

Fáni-völgyi 1‑sonli gʻova Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Száron joylashgan bir gʻovadir.

Tavsifi

Gʻovaning tashqi hududida, Vértesi Natúrparkning qatʼiy himoyalangan hududida, oʻrmon ichida joylashgan. Fáni-völgyning sharqiy tomonida, vodiyning shimoliy uchini yopuvchi barabanidan janubga, taxminan 50 m masofada, 248 m balandlikda, yoʻldan taxminan 25 m nisbiy balandlikda Fáni-völgyi 1‑sonli gʻovaning toʻrtburchak shaklidagi, ammo tabiiy xususiyatga ega, 3 m balandlikda, 4 m kenglikda, toʻrtburchak shaklidagi, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish joyi mavjud, bu kirish joyi taxminan 10 m balandlikdagi tosh devorining oʻrtasida, devorda taxminan 3 m balandlikda davom etuvchi bir parqondan ochiladi.

Gʻova triász dolomitida, muzlash natijasida tosh parchalanishi tufayli paydo boʻlgan. Nisbatan katta, tik yurish mumkin boʻlgan tosh boʻshligʻining tagi gorizontal, kam miqdordagi tosh boʻshligʻi bilan qoplangan. Gʻovaning shiftida joylashgan vertikal yoriq, boʻshliqni yaratgan. Oʻng tomonida 1,2 m balandlikda gorizontal yoriq tufayli yaratilgan parqon uzluksiz davom etadi. Shiftida va chap tomoni devorida kichik noʻxat toshlari koʻrinadi. Vaqti-vaqti bilan foydalanilgan joyda olov qoʻyish izlari, shuningdek shisha gʻisht, boʻshliqlar mavjud. Kirish joyida pichanlar, kirish oldida butalar oʻsadi. Qiyin (tirband) yerda ham yetib borish mumkin, lekin oddiy koʻcha kiyimida gʻovani koʻrish uchun maxsus ruxsat shart emas.

2003‑yilda Fáni-völgyi 1‑sonli gʻova birinchi marta adabiyotda shu nom bilan keltirilgan. Gʻova adabiyotda Fáni-völgy 1‑sonli gʻova (Kordos 1984), Fáni-völgyi 1‑sonli gʻova (Egri 2003), Fáni-völgyi 1‑sonli gʻova (Bertalan 1976), Fáni-völgyi 2‑sonli boʻshliq (Alba Regia Barlangkutató Csoport 1979), Fáni-völgyi‑2‑sonli boʻshliq (Kocsis 1975) va Fáni-völgyi 2‑sonli boʻshliq (Egri 2003) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1962‑yilda nashr etilgan “A barlangok világa” kitobiga koʻra, Vértes togʻida joylashgan Fáni-völgyda, patakdan 10–12 m balandroq kichik gʻovalar mavjud. Ferencvárosi Természetbarátok Sportköre Barlangkutató Csoportining aʼzolari boʻlgan bir guruh, Horváth János rahbarligida, 1968‑yilda Vértes togʻini oʻrganishni va togʻdagi gʻovalarni uchta bosqichda tekshirishni davom ettirdi. Ushbu guruh Fáni-völgyda oʻlchanilgan toʻqqizta, qisman ilgari maʼlum (I–IX belgilangan) tosh boʻshligini aniqladi. FTSK Barlangkutató Csoportining 1969‑yildagi hisobotiga koʻra, Horváth János 1968‑yil bahor‑kuzgi gʻova tadqiqotlaridan foydalangan holda, 1969‑yilda Fáni-völgy (Vértes togʻi) 9 ta boʻshligʻining xaritasini tuzdi. Xaritalarda 1:100 masshtabda gʻovalar koʻrsatilgan.

Kocsis Antal tomonidan yozilgan, 1975‑yilda nashr etilgan nashrda, Fáni‑völgyi 1‑sonli gʻova (Fáni‑völgyi‑2‑xona) Fáni‑völqda, ishlab chiqarish yoʻli boʻlinmasidan 1,2 km, Sárga belgilangan turistik yoʻlning Sárga yoʻnalishiga qarab 150 m masofada, vodiyning sharq‑shimoliy tomonida, 20 m balandlikda, 10 m dolomit devorida joylashganligi aytilgan. Gʻova kirishidagi platforma 3 m balandlikda. Xona 5 m uzunlikda, 3 m balandlikda, tashqi kengligi esa 4,5 m. Ichkarida 1,5 m va 1,4 m ga torayadi. Gʻovada baland boʻlimli oʻsimliklar, aranyosfodorka, vérehulló fecskefű va past boʻlimli mustahkam oʻsimliklar yashaydi. Oʻsha yerda oʻrgimchaklar, hashorotlar ham uchraydi. Nashrda berilgan xarita varagʻida Fáni‑völgyi 1‑sonli gʻovaning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Xaritada gʻova 30‑son bilan belgilangan.

1976‑yilda yakunlangan, “Magyarország barlangleltára” nomli qoʻlyozmada, Vértes togʻ tizmasida, Szárda joylashgan Fáni‑völgyi 1‑sonli gʻova (Fáni‑völgyi‑2‑xona) haqida oʻqiladi. Sárga belgilangan turistik yoʻlning Sárga yoʻnalishiga qarab 150 m masofada, sharq‑shimoliy vodiy tomonining birinchi tosh qiyalashida, yoʻldan taxminan 25 m balandlikda gʻovaning kirish joyi joylashgan. Dolomit‑breksda yaratilgan gʻova 5 m uzunlikda, 3 m kenglikda va taxminan 3 m balandlikda. Erkin shakllarni koʻrsatadigan gʻova ichkariga torayadi. Fáni‑völgyi 1‑sonli gʻovadan 310°‑ga, taxminan 250 m masofada Fáni‑völgyi 2‑sonli gʻova joylashgan. Qoʻlyozmaning Fáni‑völgyi 1‑sonli gʻovani tasvirlaydigan qismi 2 ta adabiy asar asosida yozilgan.

Az Alba Regia Barlangkutató Csoport tomonidan 1979‑yilda tayyorlangan qoʻlyozmaga koʻra Fáni-völgyi 1‑sz. üreg (F1)ning boshqa nomi Fáni-völgyi 2‑fülke. Gʻorok OKTH gʻorlar arxivida, unda Vértes togʻlari gʻorlari orasida 10‑sonli gʻor, yuqoridagi nom bilan tanilgan. Kocsis Antal tomonidan yozilgan nashrda Fáni-völgyi–2‑fülke gʻor nomi va 30‑soni keltirilgan. Horváth János spileografik maydon hisobotida gʻorni tasvirlagan. Gʻor Szár sohilida (Fejér viloyati, Bicskei okrugi), Fáni-völgyning ÉK‑i tomonida, 240 m balandlikda, taxminan 25 m nisbiy balandlikda joylashgan. Daryo ÉNy‑i oxirida tarmoqlangan sanoat yoʻli boʻylab tarmoqlanishdan 1,2 km masofada gʻorga yetish mumkin. Taxminan 10 m balandlikdagi tosh devorda 2,5 m balandlikda, 4,5 m kenglikda, chapdan oʻngga koʻtariluvchi gʻor kirish joyi mavjud, bu chapdan koʻtariluvchi tosh qirqogʻida joylashgan. Szolga Ferenc gʻor yoʻli asosiy jihozlarsiz ham yuriladigan boʻshliqni koʻrsatadi.

Gorizontal togʻ jinsidagi boʻshliq quruq. Gʻorani tashkil etuvchi tosh qatlam qalinpoyali, 343°/25° egilishli, yoriqlar boʻylab brektsali tuzilishga ega asosiy dolomit. Boʻshliq, bir xil ichkariga torayuvchi va pastga tushuvchi boʻshliqdan iborat boʻlib, qatlam tekisligi va vertikal yoriq kesishish nuqtasida paydo boʻlgan. Oʻng tomon devorining ichki yarimida, shift ostidan 0,4 m masofada 0,7 m uzunlikda, ichkariga egilgan bir platforma mavjud, uning oxiri va shiftida korroziyalanadigan devorli kichik boʻshliqlar koʻrinadi. Chap devorida bir necha sovuq suvli borsuk toshi, baʼzi joylarda qizil-roz rangli (bauxitos?) dogʻlanish kuzatiladi. Gʻoraning tagi shilimshiq toshdan iborat. Oldi tomonida bir oz tosh qoldiqlari, boʻshliq oxirida esa yangi yongʻin izlari mavjud. Ichiga kirgan paytda guruh aʼzolari kichik qurt va muflon axlatini sezishdi. Ichki oxirda mox, alg, bir necha yillik poʻsh, oldi tomonida tuzli gʻor boʻlagi, kichik echki shoxli butalar va pichoqzor oʻsadi. Mahalliy ahamiyatga ega boʻron dam olish uchun mos. 7 m gorizontal kenglikka va 3,5 m eng katta vertikal kenglikka (bu qism kirish joyida) ega boʻlgan gʻora oʻrganilgan, tavsifi, oʻlchovi va fotosuratlari amalga oshirildi. Alba Regia Gʻora Tadqiqot Guruhining aʼzolari 1979 yil 4 fevralda, gʻora kadastr ishlarida boʻshliqni yanada oʻrganish foydali emas.