Gazma Cave

Gazma mağarası (Azerbaijani: Qazma mağarası) — 1983 yilda Ordubad va Sharur tumanlari orasida kashf etilgan paleolit davri turar joyi. Gazma mağarası Tananam qishlogʻidan 3 km shimoli‑sharqda, dengiz sathidan 1450 m balandlikda joylashgan.

Kashfiyot

Gazma mağarasining qadimiy joyi 1983 yilda Ordubad va Sharur hududlarida M.M.Huseynov va A.G.Jafarov boshchiligidagi paleolit arxeologik ekspeditsiya davomida kashf etildi. Arxeologik qazilmalar 1987–1990 yillarda A.G.Jafarov, 2008–2013 yillarda esa A.Zeynalov rahbarligida olib borildi.

Topilmalar

Tadqiqotlar davomida mağarada katta miqdorda arxeologik materiallar topildi. 17 000 dan ortiq topilgan fauna tuproqlari D.V.Hajiyev va S.D.Aliyev tomonidan tekshirilgan va ularning 24 turdagi fauna tarkibiga ega ekanligi, baʼzilari asbob sifatida ishlatilgani aniqlangan. Fauna tuproqlari bilan birga mağarada 874 ta tosh asbob ham topildi. Ulardan 780 tasi obsidian, 93 tasi kireç, 1 tasi tuf asbobidir. Obsidianning Kalbajar togʻlarida zahirasi boʻlishiga qaramasdan, tadqiqotlar bu toshlar Arpaçay daryosi botqogʻidan mağara aholisi tomonidan yigʻilganini koʻrsatdi. Asboblarning shakli Azokh va Tağlar mağaralaridan olinganlariga oʻxshash. Mağaraning kichik hududida bir necha oʻchoqlar mavjudligi Gazma aholisi olovni qoʻllaganini va uzoq vaqt bu yerda yashaganini koʻrsatadi. Mouster davri madaniyati davrida ovlash Gazma aholisi hayotida alohida ahamiyat kasb etdi.

Qatlamlar

Mağarada 6 ta madaniy qatlam topildi.

Birinchi qatlam — qora tuproqdan iborat. Arxeologik topilmalar yoʻq. Qatlamning umumiy qalinligi 15–20 sm.

Ikkinchi qatlam — ochiq-sariq loy tuprogʻidan iborat. Birinchi va ikkinchi qatlamlar orasidagi farq aniq koʻrinadi. Arxeologik topilmalar yoʻq. Qatlamning umumiy qalinligi 20–25 sm edi.

Uchinchi qatlam — qorongʻi-sariq loy tuprogʻidan iborat. Qazish ishlarida suyak qoldiqlari topila boshlandi. Bu qatlam biroz qalinroq. Qatlamning umumiy qalinligi 35–40 sm edi.

Toʻrtinchi qatlam — ochiq-sariq rangli loy tuprogʻi qatlamidan iborat. Gʻarovning yuqori qismidan tushib qolgan tosh yoriqlar va stalaktit boʻlaklari qayd etildi. Toʻrtinchi qatlamdan boshlab suyak qoldiqlari bilan birga tosh asboblari ham topildi. Qatlamda 8 dona tosh asbobi topildi. Ularning barchasi obsidian edi. Qatlamning umumiy qalinligi 25–30 sm edi.

Beshinchi qatlam — qorongʻi-sariq loy tuprogʻi va baʼzi joylarda ochiq kulrang qatlamlardan iborat. Gʻarov yoriqlar va stalaktit boʻlaklari qayd etildi. Qatlamda suyaklar va tosh asboblari qazildi. Qatlamda 13 dona tosh asbobi topildi. Ulardan 11 tasi obsidian, 2 tasi chigʻallo edi. Qatlamning umumiy qalinligi 30–35 sm edi.

Oltinchi qatlam — qorongʻi-jigarrang loy tuprogʻidan iborat. Boshqa qatlamlardan farqli oʻlaroq, oltinchi qatlamda tosh yoriqlar va stalaktit boʻlaklari kam topildi. Qatlamda suyaklar va tosh asboblari topildi.