Göcsej Village Museum

Göcseji Falumúzeum skanzen Zalaegerszegen. Bu Vengriyada birinchi ochiq havo muzeyi boʻlib, 1968‑yilda ochilgan. Falumúzeum Zalaegerszeg markazidan uzoq boʻlmagan joyda, Zala daryosining bir botqoqligi yonida joylashgan. Göcseji xalq qurilishi namunalarini asl joyida qoldirilgan Hencz‑usulidagi suv tegirmoni atrofida, 19‑asr Göcseji qishlogʻi kabi tartibda qurilgan: dehqon uylar, xoʻjalik binolari, cherkov, temirchi amali va tegirmon.

Göcseji kichik qishloqlar 20‑asr yoʻl qurilishigacha anʼanaviy tuzilishini saqlab kelgan, uylar ham qadimiy qurilish uslublari va shakllarini saqlagan. Ushbu anʼanaviy hayot tarzining oxirgi yodgorliklari muzeyning asos solinishi va rivojlantirilishi orqali kelajak avlodga yetkazildi.

Namoyish etilgan obʼektlar

Ochiq havo toʻplamiga tanlangan binolar – ularning turiga mos ravishda – eng qadimgi holatida qayta qurilgan, shuning uchun ular asl, qurilish davri shaklida koʻrinadi, baholanadi. Masalan, koʻp qavatli boshqalar uyining yıkilishdan oldingi asl joyida allaqachon qayta qurilgan, tamoq qoʻshilgan, falumúzeumda ularning oʻrnatilishi vaqtida eski shaklida, yaʼni tamoqsiz, tutunli oshxonada koʻrinadi. Yashash uylarida, eng qadimgi istisno boʻlganda, oshxona va ombor yonida xona ham bor, hovlilarda esa chorvachilik joylari, qoʻriqxonalar, itxonalar, qoʻshimcha omborlar qurilgan. Namoyishdan hatto togʻ podvalari ham chiqmagan, chunki 19‑asr oxiri filoxéra bosqichidan oldingi davrlarga (bu uzumlarning katta qismini yoʻq qilgan) Zala viloyati muhim sharob ishlab chiqaruvchi hudud hisoblangan. Mamlakatning eng yomgʻirli hududlaridan birida joylashganmiz, u yerda koʻp yomgʻir, zich, baʼzan deyarli oʻtib boʻlmaydigan oʻsimlik qoplamasi, ulkan oʻrmonlar katta yer uchastkalarini barpo etishga imkon bermagan. Bu yerda yashovchilar kichik yer uchastkalarida dehqonchilik qilgan, asosan chorvachilik dehqon hayot tarzini rivojlantirgan. Kambagʻal, loyli tuproqda oʻsimlik yetishtirish kam boʻlgan, kundalik ehtiyojni deyarli qondirgan, chunki juda qattiq mehnat bilan bugʻda, arpa, joʻxori va bugʻdoy yetishtirilgan. Qayta tiklangan qishloqda shu turdagi yashash va xoʻjalik binolari bilan birga zalai qishloqlarning xos muqaddas binolari: turli xil qoʻngʻiroq ustunlari – hatto yogʻoch cherkov – va yoʻl boʻyi xochlar ham koʻrinadi. (obʼektlar raqamlari reja boʻyicha)

Kirish, kassalar:

Soós Antal hottoi temirchilik ustaxonasi: Muzey qishlogʻining chetida, kirish yonida joylashgan hottoi temirchilik ustaxonasi, koʻrgazmaning yagona tuproqdan qurilgan vert devorli binosi. Qishloq muzeyida koʻrinadigan ustaxona va buyumlar muzeyga qoʻshilishidan oldin Soós Antal, hottoi temir ustasi boʻlgan. 75 yillik ustaning maʼlumotlari qurilayotgan koʻrgazmaga asos boʻladi. Bir xona iborat. Oldin temirchi “patkolószín” deb ataluvchi joyda taʼmirga kutayotgan asbob-uskunalarni saqlardi, va shu yerda otlarni ham patkola edi. Tavsiflarga koʻra Göcsejda, mustaqil kasblar bilan shugʻullanuvchilar orasida koʻproq temirchilar, chiroqchi va temir ustalar boʻlgan. Kam yerga ega, koʻp farzandli dehqon oʻzidan birini temirchi yoki bogʻchi boʻlishga yuborishni xohlardi. Qishloq aholisi har doim temirchiga murojaat qilardi, chunki ular yaxshi xabardor odamlar edi, har kim ularning uyiga borganida turli yangiliklar olib kelardi. Temirchilar orasida koʻplari shifobaxsh ham boʻlishgan, shuning uchun tish yoki suyak ogʻrigʻi boʻlganda odamlar yordam soʻrash uchun ularga murojaat qilardi (“suyak temirchilari”).

Hencz-vízimalom: Zala daryosining boʻyi boʻylab joylashgan va muzeyning oʻsha yerda saqlanib qolgan yagona binosi. Uning atrofida 19‑asr zalai xalq arxitekturasini namoyish etuvchi muzey qishlogʻi qurilgan. Nomi oxirgi egasi Hencz György nomidan olingan, u 1952‑yilgacha uni boshqargan. Arxovaning tarixi 20‑asrdan oldingi davrlarga, 18‑asrga borib taqaladi. Qayta qurilish izlari binoning tuzilishi ham saqlab qolgan, chunki yonida eski, yogʻochdan qurilgan va qoʻshilgan gʻisht devorlarning chegarasi aniq koʻrinadi. 20‑asr boshida Hencz György yangi texnikalar (hasábsziták, hengerszékek, pastga tushirilgan suv gʻildiragi oʻzgartirilishi) bilan kengaytirdi. Arxova ustida ishlayotgan paytda, arxovchi suv kuchiga mos ravishda suv gʻildiragi doimiy tezlikda aylanib turishini diqqat bilan kuzatdi. Tuzatishlarni koʻpincha arxovchi oʻzi amalga oshirardi, chunki nosozlikda ustalar (sanch, stol ustasi, temirchi yoki yogʻoch ustasi) kelishini kutish uchun vaqt boʻlmasdi, darhol uskunani tuzatish kerak edi. Shunday qilib arxovchilar juda yaxshi ustalar sifatida tanilgan.

Budafai szoknyás harangláb (1888.)

Kálócfai széles csonkakontyos ház

Náprádfai ház

Kerkafalvi gémeskút

Kálócfai méhes

Kávási festett oromzatú boronaház

Hottói istálló

Lendvajakabfai pajta

Bagodvitenyédi kamrás disznóól

Kávási kerekes kút

Csödei pálinkafőző kunyhó

Zalalövői hosszúház