Hallaç Mahmut Mosque

Hallaç Mahmut Cami yoki Hallaç Mahmut Mescidi; Anqaraning Ulus mahallasida joylashgan bir masjiddir. Bir gumbazli va minarsiz tarzda qurilgan bu Usmoniy Imperiyasi binosi, dastlab masjid sifatida moʻljallangan va foydalanilgan. Yaqinda oʻtkazilgan taʼmiridan soʻng ichiga yogʻoch minbar qoʻshilishi bilan endi masjid holini oldi.

Tarixi

Bino sharqida joylashgan kirish darvozasi yonida ikki dona kitobcha boʻlsa ham; masjid nomini qayerdan olgani va qachon qurilganligi haqida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Arabcha yozilgan asl tosh kitobchaga koʻra; 1545‑1546 milodiy yillarda “Ali oʻgʻli Abdullah” nomli bir kishi tomonidan qurilgan. Shunga qaramay baʼzi manbalarda 1400‑yillarning oxirida qurilganiga oid daʼvolar mavjud. Bundan tashqari 1530 milodiy yilda yozilgan bir kitobda, Anqaradagi masjidlar orasida uning nomi keltirilishi ham bu daʼvolarni tasdiqlaydi. 1905 milodiy yilda Haji Hakkı Efendi tomonidan taʼmirlangan va bevosita binoning devoriga qora boʻyoq bilan yana bir kitobcha yozilgan. Masjid 1950‑yillarda bir marta yana texnik xizmatdan oʻtkazilgan.

Meʼmorligi

Usmoniy davri bir gumbazli masjidlarning tipik namunasiga ega boʻlgan Hallaç Mahmut Cami minarsizdir. Sakkizburchak reja ustida joylashgan katta, qoʻrgʻoshin qoplamali bir gumbazdan iborat. Yon fasadlarda ikkita toʻrtburchak, qibla devorida ikkita gʻishtli kamarlik va kirish darvozasining yonida yana ikki kichik deraza mavjud. Kirish darvozasi marmar kamarlik shaklida.

Mihrab atrofida bir dona “kelime-i tevhid” yozuvi va bezakli ikki qator mavjud. Gumbazning tepasida esa qalam ishli naqshlar va xat yozuvlari bilan bezatilgan. Mihrab joylashgan devorning yuzasi besh katta, oʻn ikki china boʻlagidan iborat.

Masjid; shahar markazida joylashganligi sababli, ayniqsa ibodat vaqtlarida talabni qondira olmagani daliliga koʻra turli davrlarda kengaytirish ishlari amalga oshirilgan va shu sababli asl rejasi buzilgan. Vaqt oʻtishi bilan atrofiga binolar qurilganligi sababli hozir faqat bir fasadi koʻrinadi.