Hassek Höyük

Hassek Höyük (shuningdek Hassek Hüyük) qadimgi Sharqiy Yaqin Sharq arkeologik obʼekti boʻlib, Turkiyaning janubi‑sharqiy qismidagi Şanlıurfa viloyatida, Furat daryosining chap qirgʻogʻida joylashgan. U Atatürk dami (aslida Karababa dami) tufayli yuzaga kelgan suv toshqinlari sababli qutqaruv ishlarida qazilgan. Hassek Höyük Gerger qalʼasidan 20 kilometr janubda, Gerger jangining joyida joylashgan. U Asagi Tillakin va Yukari Tillakin qishloqlari orasida yarim yoʻlda joylashgan. Halaf davri arkeologik obʼekti Cavi Tarlasi gʻarbda 4,5 kilometrda joylashgan. Ushbu davrda bu hudud Yuqori Mesopotamiya qismiga kiradi. Obʼekt hozirda toʻliq suv ostida. Lidar Höyük va Kurban Höyük kabi mashhur arkeologik obʼektlar ham shu paytda suv ostiga botdi.

Arxeologiyasi

Hassek Höyük taxminan 140 metrga 110 metr oʻlchamdagi tekis tepalik boʻlib, tekislikdan taxminan 9 metr balandlikda koʻtarilgan. U

Furat daryosining bir burilishining yonida va daryodagi bir qochqichning yaqinida joylashgan.

Daryo tomonidan qisman eroziya qilinishidan oldin taxminan 5,25 gektar maydonni egallagan deb hisoblanadi. Uruk davri tepalikdagi yashash izlari baʼzi vaqtlar mobaynida yer siljishi natijasida yoʻqolgan.

Obʼekt 1978‑yildan 1986‑yilgacha Nemis Arkeologiya Instituti tomonidan qazilgan,

Istanbul va LMU Munichning Sharqiy Yaqin Sharq Arkeologiyasi instituti jamoasi, M.R. Behm‑Blancke rahbarligida

va B. Hrouda ishtirokida, Pastki Furat Qutqaruv Loyihasining bir qismi sifatida. Ish Atatürk dami qurilishi natijasida yuzaga kelgan suv toshqinlari sababli boshlanildi. 1978‑yil va 1979‑yilda 8000 kvadrat metrli geo‑magnetik tadqiqot (1 metr oraligʻida) va sinov chuqurlik oʻlchovlari bilan ish boshlandi.

tuproq sharoitlari va joylashuv chuqurligini aniqlash, shuningdek, sirt tekshiruvi. Uruk davriga oid taxminan oval shakldagi qalʼa akropoli tepadan topildi, u bir qator binolarni oʻz ichiga olgan. Bular orasida katta Shimoliy Bino va katta (31 metrga 23 metr) Janubiy Bino boʻlib, qazuvchilar uni uch boʻlimli ibodatxona (Habuba Kabiraʼda topilgan bino bilan oʻxshash) deb talqin qilishdi. Keyingi bino 1,2 metr chuqur, 2 metr keng boʻlgan gʻisht boʻlakli poydevor ustiga qurilgan loy gʻisht devorlar bilan tugallangan boʻlib, 3,5 metrga 8 metr kamida boʻlgan xona boʻlib, pol darajasidan 2 metr pastga tushirilgan edi. Janubiy bino turar joy binolari, ish maydonlari va don omborlari bilan oʻralgan edi. Butun akropoli hududi sharmoya va tosh poydevoriga qurilgan devor bilan, shimoli-gʻarbiy qismida 12 metr keng, qoʻllab-quvvatlovchi kasametli darvoza bilan oʻralgan.

Erta bronza I davriga oid toʻrtta radiokarbon namunasi (kalibrlash OxCal v3.10) 3330‑2947 mil. avv. oraligʻini qamrab oladi. Gʻildirak topilmalariga bir qator Erta bronza I silindrsimon muhrlar, tamgʻa muhrlari va barcha davrlardan loy muhrlari kiradi.

Besh yashash qatlamlari kech Xalkolitik davridan boshlab aniqlangan

Erta bronza davri I:

5a bosqich – Kech Xalkolitik, Suriya‑Anatoliya

5b/c bosqichlar – Kech Xalkolitik, Uruk madiyasi – taxminan 3400‑3300 mil. avv.

Yongʻin natijasida vayron boʻlish

4‑dan 1‑gacha bosqichlar – Erta bronza davri I – taxminan 3300‑3000 mil. avv.

Maʼlumotlarning qatlam tahlili qazuvchilarni ikki qoʻshimcha qatlam qoʻshishga undadi (EB Ib qoldiqda umumiy loy muhrlari bilan belgilangan, bu Kech Uruk 5-fazasiga nisbatan farq qiladi):

6‑bosqich – Sumerya bilan aloqadan oldingi davr – taxminan 3500 mil. avv.

0‑bosqich – Erta bronza davri Ib – taxminan 2900 mil. avv.

Late chalcolithic davrining keramika topilmalarida Beveled rim kasalar, Uruk madaniyatining diagnostik gilamchalari hamda anʼanaviy loy binolar konuslari kiritilgan. Shuningdek, "koʻz idolari" (Oʻrta Uruk chuvalarida topilgan) va bir qator loy tokenlari ham topildi. Erta bronza davri keramika topilmalarida ikki qoshli tutqichli va podestli rangli Ninevite 5 vaza kiritilgan.

Metall topilmalarida "tosh bilan qirtilgan bronza pichoq, tekis bronza balta, katta bronza igna va bronza chisel" kiritilgan.

Barcha yashash qatlamlarida sawfish qoldiqlari topildi. Sharq‑gʻarb yoʻnalishda joylashgan bir qator tosh qoplamali qabriyat qazib chiqildi.

Bir qabriyat (Qabr 12) tepalikning yuqorisida, EB 1b davridan, tosh toshlardan qurilgan boʻlib, 37 yosh atrofida boʻlgan kattalar erkak (oʻng tomonga egilib yotgan) skeletini bronza qurol-aslahalari va usta asboblari, jumladan ikki nayza uchlari, pichoq, ikki tekis balta, chisel va topa boshini oʻz ichiga olgan. Shuningdek

bu davrda jar qabriyatlari (94 pithos qabr) bilan bir qabriyat maydoni, yer usti 700 metr gʻarbda, Firit daryosi qirgʻogʻida joylashgan edi. Qabriyatlarning koʻpchiligi zamonaviy davrda oʻgʻirlangan yoki ekin ekish natijasida zarar koʻrgan. Umuman Hassek Höyükda 120 pithos (jar) va kist qabriyatlari, ichki va tashqi devorlar ichida topildi, koʻp metall qabriyat buyumlari (asosan igna va marvarid) bilan. Har bir bosqichda flint Kanaaniy pichoq, odatda bugʻdoy ekinlarini yigʻish uchun kesuvchi, baʼzida esa ezish sleygasi sifatida ishlatilgan, topildi. Saytdagi obsidian Nemrut Dağdan, Van koʻli gʻarbida joylashgan, olinadi. Hayvon qoldiqlari asosan

qoʻy va echkilar, keyin choʻchqalar va oxirida chorvachilik hayvonlari boʻlib, koʻp uchraydi.

Tarixi

Saytda yashash 4‑ming yillik mil. avv. davrida, chuvalarda topilgan kichik izlar bilan boshlangan.

Uruk davrining oʻrta davri. Uruk davrining kech davrida bu joy Uruk madaniyatining savdo koloniyasi boʻldi

(shuningdek Habuba Kabira va Jebel Aruda)

va tepalik ustida katta devorli akropolis qurildi. Bu yerleşim yongʻin bilan vayron qilingandan keyin u tezda Erta bronza I davri davomida qayta joylashdi va tepalikning gʻarbida qabriston boshlangan. Keyinchalik u doimiy ravishda tark etildi.