Hevesi Füves Puszták (steppes) Protected Landscape Area

8 199 gektar maydonda joylashgan Hevesi Füves Puszták TK Bükki Milliy Park Boshqarmasiga tegishli erkin tashrif buyuriladigan hudud boʻlib, Tisza vodiysi va Mátra oraligʻida joylashgan. Qumli, qumli asosini shimoldan keluvchi suv oqimlarining loy toʻplamlari shakllantirgan.

Joylashuvi

Kiskörei suv omboridan sharqga joylashgan, yetti alohida mozaik boʻlim; Füzesabony, Kisköre, Poroszló va Jászapáti orasidagi hududlarni oʻz ichiga oladi, himoya qilingan hududlar Hevesi-sík, Hevesi-ártér, Gyöngyösi-sík kichik yaylovlarida joylashgan.

Tabiatni muhofaza qilish hududi 15 ta hudud birlikdan iborat:

Pélyi-szikesek (Pély, Jászivány va Tarnaszentmiklós qishloqlari chegarasida)

Hamvajárás (Nagy-fertő, Gulya-gyep, Garabont hududlari bilan, Tarnaszentmiklós, Átány, Hevesvezekény, Kömlő va Kisköre qishloqlari chegarasida)

Nagy-Hanyi-puszta (Dormánd va Erdőtelek orasida)

Kis-Hanyi-puszta (Átány, Erdőtelek va Besenyőtelek qishloqlari chegarasida)

Csörsz-árok (Dormánd va Erdőtelek orasidagi boʻlim)

Lógó-part (Kerecsend qishlogʻi chegarasida)

Magas-határ (Tiszanána qishlogʻi chegarasida)

Poroszlói-szikesek

Sarudi-tömb

Hevesi-gyepek (Hanyi-érning bir boʻlagi bilan tutashgan)

Pusztafogacs (Tarnaméra, Erk va Boconád qishlogʻlari chegarasida)

Kétútköz (Poroszló)

Poroszlói-gyepek

Göbölyjárás (Nagyút, Kompolt va Tarnazsadány qishlogʻlari chegarasida)

Bene-terasz (Nagyút qishlogʻi chegarasida)

Xususiyatlari

Oʻsimlik dunyosini tuzuvchi asosiy elementlar — shoʻr yerlar. Shoʻr yerlar mozaik yashash joylarini tashkil etadi. Bu yerda joylashgan loyli yaylovlar yangi tosh asridan boshlab foydalanilgan. Asosan Poroszló, Pély, Tiszanána, Kömlő, Erdőtelek, Átány chegaralarida joylashgan alohida yashash joylarini qishloq xoʻjaligi maqsadida ekin maydonlari oʻrab turadi. Ushbu hududlarning xususiyatlari shoʻr yaylovlar, loyli yaylovlar, tuproq boʻshashgan shoʻr yaylovlardir. Shoʻr yaylovlarning koʻpchiligi daraxtsiz boʻlib, baʼzi joylarda kichik, asosan akatsadan iborat daraxt guruhlari mavjud, lekin baʼzan keng tarqalgan tekislikdagi eski oʻrmonli yaylovlarning tepalikli mevali daraxtli guruhlari ham uchraydi. Shoʻr yaylovlarning quruq yashash joylari baʼzan kichik daryo yoki suv yoʻllari tomonidan kesiladi, ammo daryolar yomon suv oqimini olib, kichik yoki katta botqoqlik, loyli shoʻr yashash joylariga aylanadi, ularning qirgʻogʻida baʼzi joylarda botqoqlik, kamalakli, irod yoki qayin-gulzorlar joylashgan.

Ushbu shoʻrliklarning asosiy qiymati boy oʻsimlik va hayvonot dunyosi, xususan boy qushlar dunyosidir.

Oʻsimlik dunyosi

Hududda 43 oʻsimlik birligi mavjud, ularning ichida mamlakat boʻylab 2 yoʻqolish xavfi ostida, 5 hozirgi vaqtda, 31 potentsial xavf ostida, 5 esa xavfsiz. Hozirgacha aniqlangan oʻsimlik turlari soni 850 dan oshadi. Shulardan 51 tur himoyalangan.

Shoʻrlik stepalarining xos oʻsimliklari — dalaviy choʻchqa oʻt (Alopecurus pratensis), tuz gullari (Limonium gmelinii ssp. hungaricum), yupqa jildak (Festuca pseudovina), tikanli choy (Lotus corniculatus), dalaviy chekka oʻpich (Inula britannica), shoʻrlik qizil atirgul (Tripolium pannonicum ssp.), ular bahordan kuzgacha stepalarda ajoyib ranglarda gullaydi. Tuzlanish hududlari orasida joylashgan loy stepalarining ekin maydonlarining xos oʻsimliklari — oʻrmon shirin oʻti (Salvia nemorosa) va mushuk oʻti (Phlomis tuberosa). Namroq qatlamda, kichik suv toʻplanmalari atrofida esa botqoqlik qoʻshiqgul (Anacamptis laxiflora), suzuvchi oʻt (Eleocharis palustris), binafsha qora qizil (Symphytum officinale) yashaydi.

Hevesi Füves Puszták Tájvédelmi Körzet hududida yashovchi boshqa oʻsimlik turlari quyidagilar: réti őszirózsa (Aster sedifolius), érdes csüdfű (Astragalus asper), szártalan csüdfű (Astragalus exscapus), fehér madársisak (Cephalanthera damasonium), kardos madársisak (Cephalanthera longifolia), kisfészkű aszat (Cirsium brachycephalum), tátorján (Crambe tatarica), piros kígyószisz (Echium russicum), pocsolyalátonya (Elatine alsinastrum), magyar látonya (Elatine hungarica), széleslevelű nőszőfű (Epipactis helleborine), Tallós-nőszőfű (Epipactis tallosii), hengeresfészkű peremizs (Inula germanica), fátyolos nőszirom (Iris spuria), iszaprojt (Limosella aquatica), gyujtoványfű (Linaria kocianovichii), heverő iszapfű (Lindernia procumbens), epergyöngyike (Muscari botryoides), egérfarkfű (Myosurus minimus), sömörös kosbor (Orchis ustulata), sziki kocsord (Peucedanum officinalis), gumós macskahere (Phlomis tuberosa), kígyófarkfű (Pholiorus pannonicus), vékony útifű (Plantago tenuiflora), sziki boglárka (Ranunculus lateriflorus), sziki varjúháj (Sedum cespitosum), változó gurgolya (Seseli varium), Janka-tarsóka (Thlaspi jankae), sziki here (Trifolium angulatum).

Hayvonot

Pusztalarning qush va hayvonot dunyosi ham boy. Bu yerda tuxumchi, ugartyúk yoki nam dalda, tocsoglarda yashovchi haris, bíbic, qiziloyli cankó, yoki kulrang va qizil gém, katta kócsag, bölömbika kabi himoyalangan, nodir qush turlari koʻp. Shuningdek, hududda doimiy ravishda kengile lile, székicsér, fogoly va förj ham tuxum qoʻyadi. Pusztalarning oʻrmon boʻlagidagi daraxtlarda koʻk va qizil qizil qoncha va szalakóta ham tuxum qoʻyadi, qoldiq joylarda esa gyurgyalag ham bor. Sutemizuvchilardan eng koʻp uchraydigan ürge boʻlib, u yirtqich qushlarning asosiy oziq-ovqatidir.

Quyidagi turlarni himoya qilish hududning asosiy vazifalari qatoriga kiradi:

parlagi sas (Aquila heliaca)

hamvas rétihéja (Circus pygargus)

kerecsensólyom (Falco cherrug)

kék vércse (Falco vespertinus)

túzok (Otis tarda)

szalakóta (Coracias garrulus)

Kulturaviy qiymatlar

Hududda eng qadimgi inson tomonidan yaratilgan yodgorlik iu. 4‑asrda qurilgan Csörsz árka boʻlib, uning bir qismi tabiatni muhofaza qilish hududi tarkibiga kiradi. Ushbu davrlardan hududga xos boʻlgan kunxalqlar, kurǵanlar ham kelib chiqqan. Hududning eng muhim madaniyat‑tarixiy, xalq‑folklor yodgorliklari XIX‑asr qishloq xoʻjaligi izlari, yodgorliklarida topiladi, masalan átányi Kakas‑ház, poroszlói‑ yoki szihalmi tájház. Boshqa koʻrish joylari ham Hevesda Kaszinó, Remenyik‑kúria, Hevesvezekényda Szalgháry‑kastély, Tarnamérada Almásy‑kastély yoki Poroszlón da Réthly‑kúria va ikki yoʻl oraligʻidagi Graefl‑kastély.