Ishak Pasha Palace

Ishak Pasha saroyi (Kurdcha: Qesra Îshaq Paşa; Turkcha: İshak Paşa Sarayı) sharqiy Turkiyaning Ağrı viloyatidagi Doğubeyazıt tumanida joylashgan yarim vayron qoldirilgan saroy va maʼmuriy majmua.

Ishak Pasha saroyi osmaniy davriga mansub saroy boʻlib, uning qurilishi 1685 milodiy yilda Beyazit viloyatining beyi, merosxoʻr kurd pashalari oilasi Cildirogullari aʼzosi Çolak Abdi Paşa tomonidan boshlangan. Qurilishni Abdi Paşaning avlodidan boʻlgan Ishak Paşa davom ettirgan; u saroyga oʻz ismini bergan va 1790‑1791 yillarda Çıldır pashasi boʻlgan. Saroyning Harem boʻlimi eshigidagi yozuvga koʻra, 1784 milodiy yilda Ishak (Isaac) Paşa tomonidan tugallangan.

Ishak Paşa saroyi saqlanib qolgan turk saroylari orasidagi kam sonli misollardan biridir.

Saroy 2005‑2009 yillarda boshlangan yangi Turkiya 100 lira banknotining orqa tomonida tasvirlangan.

Tarixi

Saroy qurilishi 1685 milodiy yilda boshlangan va oʻn yillar davom etgan. Ishlar 1784 yoki 1785 milodiy yilda yakunlangan. Saroy 1840 yilda zilzila sababli zarar koʻrgan va bir muddat tark etilgan, lekin keyingi 20 yil ichida qisman tiklangan. Keyinroq Rossiya‑Turk urushi (1877–1878) davrida yana zarar koʻrgan. Keyinchalik ruslar va Birinchi jahon urushi paytida otishmalar natijasida zarar yetkazilgan.

Keyinchalik saroy hududiy maʼmuriy markaz sifatida, keyin esa harbiy qalʼa sifatida 1937 yilgacha ishlatilgan. Keyinchalik binodan tosh olib, yangi uylar qurilishida ishlatilgani sababli qoʻshimcha zarar yetkazilgan.

2000‑yilda saroy UNESCOning Jahon merosi obʼektlari boʻyicha tasdiqlash roʻyxatiga kiritildi. UNESCO xulosasida: “Ishak Pasha saroyi Iroq chegarasiga yaqin Ipak yoʻli boʻylab joylashgan... U umuman Usmoniy anʼanasida emas, balki Anatoliya, Eron va Shimoliy Mesopotamiya meʼmorchilik anʼanalarining aralashmasidir. Bursa, Edirne va Istanbul kabi poytaxt shaharlaridagi Qirollik saroylarining anʼanaviy modeli Ishak Pasha saroyining loyihasida namuna sifatida olingan. Post‑klassik davrda Usmoniy meʼmorchiligida gʻarbiy taʼsirni koʻrish mumkin...”

Biroq, saroy arman va gruzin ustalar tomonidan qurilgan boʻlib, arman taʼsiri saroy boʻylab juda aniq koʻrinadi, xususan arman cherkovlariga oʻxshash kupolalar.

2004‑yildagi taʼmirlashda katta tuzilma muammolari topildi va toʻliq tuzatilmagan. Keyingi taʼmirlashda yangi tom qoʻshildi, shuningdek, baʼzi qismlarni yogʻoch va shishadan iborat boshpana bilan qoplashdi. Bu tabiiy ravishda saroyning tarixiy xarakterini oʻzgartirdi. Boshqa taʼmirlash 2011‑yilda boshlandi.

Saroyga toʻlov evaziga tashrif buyurish mumkin; tashrifchilar 1830‑yilda topilgan va asrlar oldin, ehtimol mil. avv. XIII‑XIX asrlar oraligʻida qurilgan deb aytilgan Urart tosh qabristonlarini koʻrishlari mumkin.

Joylashuvi

Saroy Turkiyaning Eron bilan chegarasiga yaqin joylashgan. U baland platformada, tarixiy Ipak yoʻlining atrofida keng manzarali joyda joylashgan boʻlib, strategik ahamiyatga ega.

Meʼmorligi

UNESCOga koʻra, saroy meʼmorchiligi nafaqat Usmoniy anʼanasini, balki Eron, Shimoliy Mesopotamiya va Anatoliya meʼmorchilik aralashmasini aks ettiradi. UNESCOga koʻra, post‑klassik davrda Usmoniy dizaynlarida gʻarbiy meʼmorchilik taʼsiri ham koʻrinadi.

Saroy boʻlimlari

Kompleks quyidagi boʻlimlardan iborat:

Tashqi fasadlar

Birinchi va ikkinchi maydonlar

Erkaklar boʻlimi (selamlık)

Masjid

Shoʻrva oshxonasi (Darüzziyafe)

Hammom

Xarem boʻlimi

Tadbir va koʻngilochar zal

Arka darvozalari

Omborxona va qurol-yarogʻ xonasi

Mauzoley

Nonvoyxonasi

Qafasxona

Markaziy isitish tizimi

Saroyning xos xususiyati uning birlashtirilgan osmanli, fors, kurd va arman arxitektura uslublaridir.