Issiqkoʻl
Issiqkoʻl — Qirgʻiziston shimoli-sharqidagi katta oqmas koʻl. Tyan-Shan togʻ tizmasida joylashgan. Issiqkoʻl dengiz sathidan 1607 metr balandlikda joylashgan. Maydoni 6326 km² (baʼzi manbalarda 6330 km²). Koʻlga koʻp daryolar oqib keladi, ammo birorta daryo ham oqib chiqib ketmaydi. Koʻlning suvi musaffo va shoʻr
Issiqkoʻl dunyodagi eng yirik togʻ koʻllaridan biri. Issiqkoʻl Issiqkoʻl soyligida, shimolda Kungay Olatov va janubda Terskay Olatov tizmalari orasida joylashgan. Koʻlning uzunligi 178 km, eni 60 km, chuqurligi 668 m gacha (baʼzi manbalarda 702 m gacha), oʻrtacha chuqurligi 278 m, suv hajmi 1738 km³. Koʻl atrofidagi yerlarda sugʻorish ishlarining oʻsishi koʻlning hajmini kamaytirgan. 1850-yildan beri koʻlning sathi 10 metr pasaygan. Koʻlning kichrayishiga odamlarning ham, iqlim oʻzgarishining ham taʼsiri boʻlgan.
Issiqkoʻlga 50 dan ortiq daryo quyiladi. Eng yirik daryolari: Jirgʻalan, Tup (sharq tomondan quyiladi), maydalari — Qoraqoʻl, Qizilsuv, Juka, Oqsuv, Koʻksuv. Issiqkoʻl havzasining maydoni 21,9 ming km². Iqlimi iliq, quruq, moʻtadil. Sohilda iyulning oʻrtacha temperaturasi 16-17°, yanvarniki gʻarbda -2° dan -3° gacha, sharqda -4° dan -7° gacha. Issiqkoʻl ustiga yiliga 250 mm, gʻarbda 110 mm, sharqda 470 mm yogʻin tushadi. Issiqkoʻldan 700 mm cha suv bugʻlanadi. Gʻarbida va sharqida tez-tez kuchli shamollar boʻlib turadi. Shamol esganda toʻlqinlar balandligi 3-4 m gacha boʻladi. Suv sathi yiliga 10-50 sm oʻzgarib turadi. Suv yuzasining temperaturasi yanvarda 2-3°, iyul va avgusda 19-20°, 100 m dan chuqurda yil boʻyi 3,5-4°. Issiqkoʻl qishda muzlamaydi. Qattiq qishda faqat qoʻltiqlar muzlaydi. Suvi yashil rangda (tiniqligi 12 m dan ortiq), shoʻrroq (5,8 %), ichish va sugʻorish uchun yaramaydi.
Issiqkoʻlda 20 dan ortiq baliq turi bor. Issiqkoʻl qoʻltiqlarida va gʻarbida yiliga 20-50 ming suzuvchi parrandalar qishlaydi. 1958-yilda Issiqkoʻl qoʻriqxonasi tashkil etilgan. Issiqkoʻlda muntazam yuk va yoʻlovchi tashuvchi kemalar qatnab turadi. Asosiy portlari: Baliqchi, Qoraqoʻl pristani. Aholisi qishloq xoʻjaligi (dehqonchilik, chorvachilik, bogʻdorchilik), shuningdek, baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Issiqkoʻlning shimoliy sohilida Choʻlponota, janubiy sohilgʻida esa Tamgʻa kurortlari joylashgan. Issiqkoʻlga boshqa mamlakatlardan dam olgani sayyohlar kelishadi. Koʻl atrofida turistlar uchun koʻplagan bazalar bor.
Qisqa ma’lumot
- Turi
- Oqmas koʻl, lago, ancient lake
- Maydoni
- 6 236 km²
- Dengiz sathidan
- 1 606 m
- Meros maqomi
- Ramsar site
Faktlar Wikidata’dan olingan.
Teglar
Yaqin joylar
.jpg%3Fwidth%3D640&w=3840&q=75)
.jpg%3Fwidth%3D640&w=3840&q=75)
Ko'p so'raladigan savollar
Issiqko'lga kirish uchun pul to'lash kerakmi?
Yo'q, ko'lning o'ziga va ochiq qirg'oqqa kirish bepul. Faqat ba'zi kurort va sanatoriylarning xususiy plyajlari kichik kirish haqi olishi mumkin.
Issiqko'lga qanday borish mumkin?
Avval Bishkekdagi Manas xalqaro aeroportiga uchib kelinadi, keyin Boom darasi orqali shimoliy qirg'oqdagi Cholpon-Ataga taxminan 3,5–5 soatlik, yoki Karakolga taxminan 6–7 soatlik yo'l bosiladi. Tamchi qishlog'i yaqinida kichik Issiqko'l xalqaro aeroporti ham bor, ammo uning muntazam parvozlari mavsumiy va cheklangan — borishdan oldin aniq jadvalni tekshiring.
Issiqko'lda suzish uchun eng yaxshi vaqt qachon?
Iyul oxiridan avgust oxirigacha suv harorati taxminan 22–24°C bo'lib, suzish uchun eng ishonchli davr hisoblanadi. Iyun va sentyabrda suv 16–20°C atrofida bo'lib, odam kamroq bo'ladi, oktyabrdan maygacha esa suzish uchun juda sovuq.
Issiqko'l nega muzlamaydi?
Buning sababi bir nechta omilning birgalikda ta'sirida: ko'lning katta chuqurligi (taxminan 668 metrgacha) yozgi issiqlikni saqlab qoladi, suvda biroz minerallashuv/sho'rlanish bor, va tubidan issiq buloqlar oqib chiqadi. Shu sababdan nomi "issiq ko'l" degan ma'noni bildiradi — bu suv issiq degani emas, balki ko'l kamdan-kam muzlaydi deganidir; ba'zan shimoli-sharqdagi sayoz ko'rfazlar qattiq qishda muzlab qolishi mumkin.
Shimoliy qirg'oq (Cholpon-Ata) bilan janubiy-sharqiy qirg'oq (Karakol) qanday farq qiladi?
Cholpon-Ata — kurort shahri, sanatoriylar, plyaj klublari, Rux Ordo madaniy markazi va shahar chekkasidagi petroglif (qoyatosh rasmlari) ochiq osmon muzeyi bilan mashhur. Karakol esa tinchroq, Tyan-Shan tog'lariga sayohat qilish uchun eshik vazifasini o'taydi — Jeti-O'g'uz qizil qoyalari, Altin-Arashan issiq buloqlar vodiysi va Karakol shahridagi yog'och Dungan machiti bilan.
Issiqko'lda qanday faoliyatlar mavjud?
Suzish, qayiqda sayr qilish, ot minish, Tyan-Shan tog'lariga trekking (masalan, Ala-Ko'l ko'ligacha 2–3 kunlik yurish), Cholpon-Ata petroglif muzeyini ko'rish, qishda esa Karakol yaqinidagi chang'i bazasida chang'i uchish.
Issiqko'lni ko'rish uchun qancha vaqt kerak?
Bir qirg'oqni to'liq ko'rish uchun 3–4 kun yetarli, ammo ko'pchilik uni haftalik dam olish uchun bazaga aylantirib, plyaj dam olishi bilan ko'p kunlik tog' sayohatini birlashtiradi.
Karakol tog'larga va chang'i uchishga borish uchun yaxshi bazami?
Ha. Karakol shahridan 7–10 km uzoqlikda, taxminan 2300 metr balandlikda joylashgan Karakol chang'i bazasi qishda (dekabr–mart) ishlaydi, yozda esa (iyun–sentyabr) shahar atrofidagi vodiylar trekking uchun ochiq bo'ladi.
Issiqko'l Balxash ko'liga qaraganda qanday farq qiladi?
Issiqko'l Tyan-Shan tog'lari orasida baland tog' ko'li bo'lib, atrofi qorli choqqilar bilan o'ralgan, tozaroq va sayyohlik uchun ancha rivojlangan — mehmonxonalar, kurortlar va tog' yo'nalishlari bilan. Balxash esa Qozog'istondagi tekis dasht ko'li, yarmi chuchuk-yarmi sho'r suvli, ancha kam rivojlangan va tinchroq, ko'proq baliqchilar va tabiat sevuvchilarga mos.
Issiqko'lga borishga arziydimi?
Ha — bu noyob baland tog' ko'li bo'lib, bir mintaqada ham plyaj dam olishi, ham Tyan-Shan tog'lariga trekkingni birlashtirish imkonini beradi.
Manbalar
Ushbu sahifadagi matn quyidagi maqoladan olingan: Issiqkoʻl (koʻl) (uz.wikipedia.org), 19-fevral, 2026 holatiga ko‘ra
Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.