János-hegyi Cave

János-hegyi-átjáró dolomitda yaratilgan oʻtish gʻori, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiy Himoya Hududida, János-hegy yonida, Budapesht XII. tumanida joylashgan. Turist qoʻllanmalarida ham tavsiflangan.

Tavsifi

Szépjuhásznétól János-hegyga olib boruvchi qizil chiziqli turist belgisini kuzatib, János-hegy tomon yoʻnalishida harakatlanish kerak. Asfalt yoʻl boʻlgan Jánoshegyi yoʻlini ikki marta kesib oʻtganidan soʻng, uchinchi kesishmada asfalt yoʻliga qaytish kerak, u yerda chapga burilish kerak. Asfalt yoʻlda taxminan 250 m masofada, yoʻl yonida, yoʻlning oʻng tomonida, togʻ yonidagi oʻrmonda, choʻqqidan sharqqa taxminan 150 m masofada kirishlar joylashgan. Ikkinchi kirish birinchi kirishdan va asfalt yoʻldan bir necha metr yuqorida, chiqish ham deyiladi. János-hegy choʻqqisiga yaqin qizil chiziqli turist yoʻli boʻylab ajralib chiqqan, qizil gʻor belgilangan, taxminan 500 m uzunlikdagi turist yoʻli va yashil uchburchak belgilangan turist yoʻli boʻylab boshlanadigan, yashil gʻor belgilangan, taxminan 100 m uzunlikdagi turist yoʻli orqali ham yetib olish mumkin.

Kirish 455 m dengiz sathidan balandlikda, chiqish 458 m dengiz sathidan balandlikda ochiladi. Yuqori triass dolomitsida shakllangan. Sharqqa qaragan, 2 m keng, 1,3 m baland, tabiiy xususiyatli, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi, yuqoriga egri shaklda egilgan kirish bir necha marta yoʻnalishni oʻzgartiruvchi va yumshoq ravishda yuqoriga qarab ketuvchi koridorga olib boradi.

Toʻrt metr uzunlikdagi, 2 m keng va 1,5 m baland pastki boʻlim gorizontal DK yoʻnalishida harakatlanadi va oxirida biroz kengayib, 4 m uzunlikdagi, 1,5 m keng va oʻrtacha 3 m baland, D–DNy yoʻnalishida tarqalgan, yumshoq ravishda yuqoriga koʻtariluvchi oʻrtacha boʻlimga oʻtadi. Koridor bu yerda yana kengayadi va keyin 4 m uzunlikda K–ÉK yoʻnalishida tashqariga olib chiqadi.

Chiqish tomon yoʻlak 2 m ga kengayadi, tavani esa 4,5 m balandlikda, uchlari oʻtkir boʻlgan kupola shaklida rivojlanadi, undan ikki kichik oʻlchamli deraza kabi teshik gʻor ustidagi hududga ochiladi. Chiqish 1,7 m keng, 2 m baland, tabiiy, egri va toʻrtburchak shaklida, gorizontal oʻq yoʻnalishida boʻlib, undan chiqib tor, qisqa piyoda yoʻli orqali asfalt yoʻlga borish mumkin. Xususiy boʻshliq turi tunnel boʻshliq turiga tegishli. Unda kaltsitli va breks zona, shuningdek, stalaktit va borsok toshlari kuzatiladi. Gorizontal yoyilishi 11,2 m. Gʻor yopilmagan va erkin tashrif buyurish mumkin. Gʻor yoʻlaklari asosiy jihozlarsiz, oson yuriladigan.

Gʻor adabiyotida Jánoshegyi-átjáró (Marosi 1959), Jánoshegyi átjáró (Kadić 1919), János-hegyi Átjáró-barlang (Szabó 1965), Jánoshegyi-átjáróbarlang (Kerekes 1944), János-hegyi barlang (Pápa 1966), Jánoshegyi barlang (Thirring 1900), János-hegyi-sziklaüreg (Gazda 2005) va Jánoshegyi sziklaüreg (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi. 1976‑yilda adabiyotda birinchi marta János-hegyi-átjáró nomi bilan atalgan.

Tarixi

Birinchi eslatgan shaxs Thirring Gusztáv boʻlib, uning 1900‑yilda chiqqan kitobida gʻor oddiy tosh yoriq ekanligi koʻrsatilgan. 1919‑yilda Kadić Ottokár Vengriya Qirollik Geologiya Institutining topshirigʻi boʻyicha gʻorni oʻlchab, gʻorning asosiy reja xaritasini, uzunlik kesimi xaritasini va 3 ta kesim xaritasini yaratdi. Oʻlchashda Som Imre unga yordam berdi. 1919‑yilgi Gʻor tadqiqotida nashr etilgan va Kadić Ottokár yozgan hisobotda, Pál-völgyi-gʻor tadqiqotining yakunlanishidan soʻng 1919‑yilda boshqa, pál-völgyi va Budapesht viloyatidagi gʻorlar, masalan, Jánoshegyi átjáró oʻrganilishi va oʻlchashiga oʻtilganligi aytilgan. Gʻorni oʻlchashda Pannonia Turistaegyesület Gʻor tadqiqotchilari boʻlimi aʼzolari (Frölich Árpád, Bagyura János, Jilek Antal, Som Imre, Ruzitcska Gyula, Pürner József, Frei Hermán va boshqalar) yordam berdi. Gʻorda tadqiqot yakunlangan. Hisobotdan shuningdek, umumiy tanilgan tosh boʻshligʻi 17 m uzunlikda ekanligi maʼlum boʻladi. János-hegy ÉNy‑i yamolida piyoda yurish uchun yaratilgan asfalt yoʻl yonida joylashgan. Dolomitda shakllangan, bir necha marta yoʻnalishini oʻzgartiruvchi, sekin harakatlanuvchi, ikki teshikli yoʻlak boʻlib, qazishga mos emas. Pastki kirish asfalt yoʻl yonida, yuqori kirish esa biroz yuqoriroqda joylashgan.

1919‑yilgi Barlankutatásda Scholtz Pál Kornél hisobotiga koʻra Kadić Ottokárni Lóczy Lajos tayinlagan, Budai togʻlaridagi gʻorlarni oʻrganish uchun, bu ishda Pannónia Turista‑Birligi Barlankutató Boʻlimi Kadić Ottokárni qoʻllab‑quvvatlagan. Uzoqroqda joylashgan gʻorlar orasida Jánoshegyi oʻtish ham oʻlchangan. 1920‑yilgi “Természet” jurnali sonida “A pálvölgyi cseppkő‑barlang Budapest chegarasida” nomli tadqiqotda Budai togʻlarni ziyorat qiluvchi sayohatchilar albatta János‑hegy yonida, sayr yoʻli boʻylab joylashgan, tunnelga oʻxshash jános‑hegyi tosh boʻshligʻini tanishadi, deyilgan. Bu gʻor kichik turdagi boʻshliq boʻlib, uzun koridor, keng zal va tomchilardan iborat bezaklari yoʻq, ular boshqa mashhur gʻorlarda koʻrinadi.

A Természet 1920‑yilgi sonida koʻrilgan quyosh nuri ostida, Kadić Ottokár yozgan gʻoraning batafsil tavsifi. Bu “János‑hegyi átjáró a budai hegységben” nomli tadqiqotda gʻora János‑hegy ÉNy‑i yamolida, oʻsha yerda joylashgan kocsiút (kochevay) yonida ochiladi, degan maʼlumot bor. Eng oson topish usuli, János‑hegyning qarama‑qarshi tomonida joylashgan mehmonxonadan, aytilgan kocsiútdan ÉNy‑i yoʻnalishda yoʻlga chiqib, togʻni aylanib, DK‑i boʻlimi boʻylab, átjáróning pastki darvoza yoki kirish joyi oʻng tomonda, yoʻl yonidagi tosh toʻplamida paydo boʻlgunga qadar yurishdir. Kirish 2 m keng, 1,8 m baland, yuqoridan egri va É‑ga qaragan, bu bir necha marta yoʻnalishini oʻzgartiruvchi, yumshoq yuqoriga olib boruvchi Folyosóda davom etadi. Pastki boʻlim 4 m uzun, 2 m keng, 1,5 m baland va gorizontal ravishda DK‑i yoʻnalishda harakat qiladi. Oxirida biroz kengayib, oʻrtadagi boʻlimga oʻtadi, bu boʻlim 4 m uzun, 1,5 m keng, oʻrtacha 3 m baland, D–DNy‑i yoʻnalishda yoyilib, yengil koʻtariladi. Folyosó bu yerda yana kengayadi va keyin K–ÉK‑i yoʻnalishda 4 m uzunlikda gʻoradan chiqadi. Folyosó 2 m ga kengayadi va tavani 4,5 m baland, uchli choʻqqida tugaydigan kupola shaklida chiqish tomon boʻladi. Kupoladan gʻora ustidagi sirtga ikki kichik, deraza kabi teshik ochiladi.