József-hegyi No 4. Cave

József-hegyi 4‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Budai togʻida, Budapeshtning II‑rayonida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

József-hegyda, Józsefhegyi yoʻlida joylashgan gʻor vertikal oʼq yoʻnalishida, qurilgan va poʻlat plastinkali eshik bilan yopilgan kirishiga ega.

Gʻor József-hegyi-gʻor, shuningdek József-hegyi 2‑3‑sonli gʻor va Molnár János‑gʻor orasida joylashgan.

2009‑yilda birinchi marta József-hegyi 4‑sz. gʻor deb atalgan gʻor adabiyotida. Gʻor adabiyotida József-hegyi 4‑sonli gʻor (Adamkó, Leél‑Őssy 2011), József-hegyi/IV‑sz. gʻor (Adamkó, Leél‑Őssy 2009) va Kádár‑gʻor (Adamkó, Leél‑Őssy 2011) nomlari ham ishlatiladi.

Tadqiqot tarixi

Rózsadombi Kinizsi Gʻor Tadqiqotchi va Togʻchi Sport Uyushmasi 2009‑yilgi hisobotiga koʻra 2008‑yil 13‑noyabrda Budapeshtning II‑rayonida joylashgan Józsefhegyi yoʻl 11‑soni oldida suv bosimli quvur almashtirilishi sababli yoʻlakda ilgari nomaʼlum, ayniqsa katta, 2 m balandlikda va 4×1,5 m oʻlchamdagi shar shaklidagi kabin paydo boʻldi, undan issiq havo intensiv oqib chiqardi. Uyushma bu shar kabinini pastga (K‑ga) yoʻnalgan yoriqdan tozaladi. 4 m keyin yoʻlak ikki boʻlgʻa boʻlinib ketdi.

Bir tarmoq hali ham K‑ga tomon yumshoq egri bilan olib bordi. Taxminan 7 m uzunlikda uyushma aʼzolari bu tarmoqni ochib tashladilar. Ikkinchi tarmoq erkin shar kabinlari qatori DK‑ga qarab burildi va yoʻlak ostida 7 m bilan K‑Ny‑yoʻnalishli, deyarli 1 m keng kovash zonasiga olib bordi. Bu yerda, tosh devor yonida yana deyarli 2 m pastga aʼzolar harakat qildilar, lekin ochish shu yerdan umidli emas edi, chunki havo almashinuvi deyarli yoʻq edi.

1 m‑dan kichikroq belgilangan oʻlcham har ikki tarmoqqa ham xos. Bu yerda faqat bir‑ikki gʻumboshxona kengroq. Gʻumboshxonadan 2 m masofada E‑K tomonida, quvur yotqizuvchi qorin ichida qoldiqni tozalash paytida "Ágyúcső" nomli gʻor boʻlimi topildi, bu erkin tomonli qiyiq manba quvuri. 0,8–1,0 m diametrli yoʻlak toʻliq loy va qoldiq bilan toʻldirilgan edi. Undan 4–5 sm qalin, brokkoli kabi oq kaltsit poʻstasi boʻlaklari chiqdi. Yoʻlak deyarli vertikal boʻlib, taxminan 3 m chuqurlikda, keng gʻumboshxonada joylashdi. Qishda kirish joyining ENy‑i tomoni juda muzlagan. Bu gʻor boʻlimini ochish istiqbolli koʻrinib turdi. Kovács Richárd 2009‑yil 24‑noyabrda gʻorni oʻlchadi, keyin oʻlchov maʼlumotlaridan foydalanib gʻorning asosiy rejasini va 2 uzunlik kesim xaritasini tuzdi. Oʻlchovga koʻra gʻor 31 m uzunlikda va 8,5 m chuqurlikda.

Birlikning 2011‑yilgi hisobotida, Józsefhegyi út 11–13‑sonli koʻcha oldidagi yoʻl boʻlagida joylashgani yozilgan. Gʻorni aʼzolar 2009‑yil oktabrda gaz quvurini yotqizish paytida topishdi. Birinchi tekshiruvdan soʻng gʻor yarim yildan ortiq vaqt ochiq boʻldi, shuning uchun birinchi xona shift‑tomon devori muzlab, hayot xavfi darajasida yirik boʻlib qoldi. Duna tomonidagi yoʻlaklar ustidan katta suv bosimli quvur oʻtkazildi, natijada gʻor barqarorsiz boʻldi. Gʻorni tadqiq qilish ruxsati Duna‑Ipoly Milliy Bogʻ Direktorati taklifi bilan qaytarildi va birlikka berilmadi. Gʻor kirish joyi yopildi, kirishdagi yirik boʻsh joy beton bilan toʻldirildi, mustahkamlandi, taʼminlandi. 2011‑yil fevralda birlik katta kuch bilan gʻorni tadqiq qilishni boshladi va taxminan 50 m³ margli, loyli, kaolinli qoldiqni yuzaga olib chiqdi.

Bár nisbatan uzoq joyda Molnár János-gʻoyasi bilan, uyushma ikki gʻoyaning orasida kashf etilmagan yoʻllarga kirish mumkinligiga ishonardi. Uyushma tomonidan 1984‑yilda oʻrnatilgan yaqin burgʻulash asosida marganing bir necha 10 m qalinligi shu yerda, shuning uchun yangi yoʻllarni kashf etish uchun ehtimol chuqurroq qazish kerak. Aʼzolar ikki oxirgi nuqtada izlanish olib bordilar: qisman bexona ostidagi issiq suv yoriqlari qazigʻini tozalashdi, qisman esa gʻumb‑quloq‑satrning pastida, yoʻlak ostida gʻoyani chuqurlashtirishdi. Har ikki qazish nuqtasida taxminan 15 m chuqurlikka yetishdi.

Adamkó Péter 2011‑yil 19‑oktabr kuni József‑hegyi 4‑sonli gʻoya (Kádár‑gʻoya) asosiy reja xaritasini tuzdi, bu xarita gʻoyani 1 : 53 masshtabda koʻrsatadi. Xarita varagʻida sharq‑sharqiy yoʻnalish belgilangan. Groma Klára 2011‑yilgi qoʻlyozmasiga koʻra, Budapeštning II‑rayonida joylashgan, 15153‑raqamli yer‑roʻyxat raqami va 4762‑77‑kadastr raqami boʻlgan József‑hegyi 4‑sonli gʻoya 31 m uzunlikda, 8,5 m vertikal kenglikda va 8,5 m chuqurlikda. Uyushma 2012‑yilgi hisobotida joylashuv chizigʻi koʻrsatilgan, unda József‑hegyi 4‑sonli gʻoya va yaqin gʻoyalar joylashuvi koʻrinadi.

2018‑yilgi Földtani Közlönyda nashr etilgan tadqiqotda, Rózsadombda va uning atrofida 1995‑yildan beri kashf etilgan gʻorlarni roʻyxatga olgan jadvalda, bu jadval 2017‑yilgi Milliy Gʻorlar Roʻyxatiga asoslanib tuzilgan, koʻrinib turibdiki, 2009‑yilda kashf etilgan va 4762‑77 katastr raqamli József‑hegyi 4‑sonli gʻor 31 m uzunlikda va 8,5 m vertikal kenglikda. Tadqiqotda keltirilgan gʻor tavsifida shunday yozilgan: Józsefhegyi yoʻli boʻylab 2009‑yilning oxirida suv bosimli quvur oʻrnatilgan. Budaning krepkali margasida joylashgan kanalda, 1,5 m chuqurlikda 2,5 m diametrli shar shaklidagi quyuq ochildi, uning pastida koʻp qoldiq bor edi. Qoldiqni olib tashlagandan soʻng Adamkó Péter, Leél‑Őssy Szabolcs, Leél‑Őssy Csaba, Leél‑Őssy Zsolt va yosh Adamkó Péter egri yoʻlakka kirishdi. Quyuqning DK‑tomoni tomonida yana bir katta yopiq shar shaklidagi quyuq ochildi, uning ostida deyarli 2 m diametrli, toʻliq toʻldirilgan gʻovak suv manbai quvuri tushadi.

Deyarli 3–4 m chuqurlikda Józsefhegyi yoʻli kesiladi va u yerda birinchi ochilgan egri yoʻl ikkiga boʻlinadi. Bir tarmoq deyarli vertikal ravishda pastga, ajoyib boʻshashish shakllari orasida olib boradi. Bu 12 m chuqurlikka ochilgan, lekin loy‑bentonit toʻldiruvda yoʻl yoʻqoladi, gʻor havosi yoʻq. Afsuski, tadqiqot quyuq bir yildan ortiq ochiq boʻlib, egri Józsefhegyi yoʻli yomgʻir suvini toʻgʻridan‑toʻgʻri shu yerga olib kelgan. Gʻor deyarli suv yutqazgich kabi harakat qilgan va koʻp qoldiq bilan yana juda koʻp toʻldirilgan. Bentonite toʻldiruvda gʻovak suv manbai quvurining uchi yoʻqolgan, boshqa ochilish nuqtasi ham yoʻqolgan.