Kis Tamás Cave

Kis Tamás-lik Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻida, Csúcs togʻida joylashgan bir gʻor boʻlib, unda yuqori pleistosen davriga oid suyak qoldiqlari yorugʻlikka chiqqan boʻlishi mumkin.

Tavsifi

Csobánka sohilida, Csúcs togʻining shimoliy tomonida joylashgan tosh konida, Tamás-likdan janubga, 40 metrda gʻorning kirish joyi joylashgan. Togʻ devorining tagida tabiiy, yoriqli kirish joyi joylashgan, unga kichik bosilgan yoʻl Csobánka qishlogʻidan Kevély-nyeregga olib boruvchi qizil chiziqli turistik yoʻldan olib boradi.

Yuqori trias davri dachstein kiremitida, yoriq boʻylab, freatik sharoitlarda hosil boʻlgan. Kirish joyidan ichkariga kirib, turib qulay yuriladigan yoriqqa yetish mumkin. Taxminan besh metrdan keyin, ikki‑uch metrli pastga tushishdan soʻng gʻorning eng chuqur nuqtasiga erishiladi. Bu yerdan oʻng tomonga tekis, tor koridordan keyin gʻumbur boʻshliq joylashgan, bu gʻorning oxirgi nuqtasidir. Yoʻlaklarda koʻplab shakllanishlar mavjud. Ular orasida suzuvchi tomchilar, tomchi tosh oqimlari, boʻri tishlari va noʻxat toshlari kuzatiladi. Gʻorda yongʻin izlari topilmaydi, shakllanishlar oʻz asl goʻzalligida oʻrganilishi mumkin. Kirish uchun gʻor tadqiqotchisi asosiy jihozlari kerak.

16 metr uzunlikda, 6 metr chuqurlikda boʻlgan gʻordaning ichida ehtimol yuqori pleistosen davriga oid suyak qoldiqlari, turli qush turlari, ilon, quyon, sichqon, tulki, yosh ayiq, kiyik, echki va sigir suyaklari yorugʻlikka chiqqan. Topilgan qoldiqlarning aniq yoshini belgilash imkonsiz, lekin ular Sunyi-lyukda topilgan topilmalaridan yoshroq boʻlishi ehtimoli yuqori.

Adabiyotda Kis‑Tamás‑lik (Baja 1998), Kis Tamáslik (Kucsera 1993), Kis Tamás lik (Kucsera 1993) va Tamás‑lik II. (Kárpát 1991) nomlari ham uchraydi. 1997‑yilda gʻor adabiyotda birinchi marta Kis Tamás‑lik deb nomlangan. Oldin kashf etilgan Tamás‑likdan uzoq boʻlmagan joyda joylashgan, shuning uchun Kis Tamás‑lik nomi berilgan.

Tadqiqot tarixi

1991‑yilda Aragonit Gʻor Tadqiqot Guruhini tomonidan kashf etilgan. Qazib olish paytida, 1991‑yil 7‑iyulda, kirish joyidan taxminan uch metr masofada suyaklar topilgan, ularni Kordos László aniqlagan. Suyaklarning saqlanish holati va ayiq, ehtimol gʻor ichida ayiq mavjudligi tufayli, topilmalar ehtimol yuqori pleistosen davriga tegishli. 1991‑yilda guruhning taxminiga koʻra, gʻor taxminan 15 metr uzunlikda boʻlib, yoriq boʻylab, issiq suv erituvchi taʼsiri natijasida hosil boʻlgan, bu esa karsitlanish natijasida paydo boʻlgan tomchi toshlarning mavjudligiga ishora qiladi.

Kárpát József tomonidan yozilgan 1991‑yilgi qoʻlyozmada Tamás‑lik II. (Csobánka) 5 m uzunlikda va 2 m chuqurlikda deb aytilgan. 1992‑yilda Aragonit Barlangkutató és Természetbarát Egyesület tadqiqot olib borgan. Birlikning 1992‑yilgi hisobotida uzunligi taxminan 25 metr va chuqurligi 8 metr deb koʻrsatilgan. Aʼzolar 1993‑yilda tadqiqotni davom ettirish va kirishni yopish rejasini tuzgan. 1996‑yilda birlik ikki metrga chuqurlikni oshirgan.

1997‑yil 28‑mayda Kraus Sándor ikki kesimli asosiy reja xaritasini va uzunlik kesimi xaritasini yaratgan. 1997‑yil may oyida Kraus Sándor joylashuv chizmasini chizgan, unda Csúcs‑hegy gʻorlari geografik joylashuvi tasvirlangan. Chizmada Kis Tamás nomi bilan belgilangan gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Kraus Sándor 1997‑yilgi hisobotida 1997‑yildan oldin ham maʼlum boʻlgan Kis Tamás‑lik muhim gʻor va 1997‑yilda gʻorning xaritasi yaratilganligi yozilgan. Hisobotga 1997‑yilgi joylashuv chizmasi kiritilgan.

1998‑yil 14‑maydan atrof‑muhit va hudud‑rivojlanish vaziri 13/1998. (V. 6.) KTM farmoni boʻyicha Duna–Ipoly Milliy Bogʻ Direktorati vakolatli hududida, Pilis togʻida joylashgan Kis‑Tamás‑lik direktorat ruxsati bilan tashrif buyurishga ruxsat etilgan. 2005‑yil 1‑sentabrdan atrof‑muhit va suv ishlari vaziri 22/2005. (VIII. 31.) KvVM farmoni boʻyicha Duna–Ipoly Milliy Bogʻ Direktorati ishchi hududida, Pilis togʻida joylashgan Kis‑Tamás‑lik nazorat ruxsati bilan tashrif buyurishga ruxsat etilgan.