Kostobe

Kostobe – Respublikaviy ahamiyatga ega tarix va madaniyat yodgorliklarining davlat roʻyxatiga kiritilgan VI-XII asrlardagi qadimiy shahar joyi.

Joylashuvi

Jambyl viloyati Bayzak tumanidagi Sarykemer qishlogʻining sharq tomonida, Talas daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan.

Tadqiqotlar, tarixiy maʼlumotlar

Birinchi marta A.N. Bernsham 1938 yilda tadqiq qilgan. 1985-87 yillarda K.M. Baypaqov boshchiligidagi Qozogʻiston SSR GA Tarix, arxeologiya va etnografiya instituti Taraz arxeologik ekspeditsiyasi qazish ishlarini olib borgan.

X asrdagi tarixchi Nershahidiyning bayonotiga koʻra, Jamūqat shahrining asosini VI asrda Buharadan kelgan aholi qurib, unga buharaliklarning hukmdori Jamūqning ismi berilgan. Arab geografi al-Makdisi Isfidjab hududi shaharlar qatorida Jamūqat shahrini ham tilga olgan. Bu “Katta (shahar). Tuman toʻliq devorlar. Unda alqalali masjid, bazarlar rabatda” deb tasvirlangan.

Tadqiqotchilar aniqlaganidek, Jamūqat Talas hududidagi yirik shaharlaridan biri Kostobega oʻxshashdir.

Qalʼa tavsifi

Kostobe shahrining markaziy qismi tekis shaklda kelgan. Hajmi 420×450 m. Bir paytlar shahar baland devor bilan atrofga oʻralgan. Saqlanib qolgan devorlarning balandligi 3 m ga yetadi. Devorlarning burchaklaridagi minoralar balandligi 16-18 m boʻlgan. Shaharda toʻrt darvoza boʻlgan. Hozirgi kunda darvozalar devorlardan ajralgan qismlari faqat saqlanib qolgan. Qazish ishlarining olib borilishi davomida Kostobedagi saroyning joyi aniqlangan. Saroyning devorlari xom gʻishtdan qurilgan, faqat bitta devori faqat pakhsadan qurilgan. Saroy 20 dan ortiq xonadan iborat. Uning markaziy zalining hajmi 9,5×8,2 m, tantanali xonasining hajmi 8×14 m, xonalar ichida baʼzi joylarda oʻchoq izlari saqlanib qolgan. Qazish ishlarida keramika idishlar, suyakdan yasalgan buyumlar topildi. Shuningdek, topilgan buyumlar orasida sirgʻalar, belgi toʻgʻalari ham bor. Belgi toʻgʻalariga taviskun va qoraz tasvirlari oʻyilgan.

Tsitadeliyning maydoni 150x150 m. Shahar ildizida katta qabristonlar bor. Atrof radiusi 5 km joyda turli kichik‑kichik qasrlar koʻp joylashgan. Shahar joyida olib borilgan arkeologik qazma ishlari davomida 8‑9‑asr davridagi olovga ibodat qiluvchilar ibodatxonasi joyi topildi. Bino­larning koʻpchiligi bezatilgan panellarga oʻralgan. Ularning oʻymakorliklari Varaxsha, Afrasiab shaharlariga oʻxshash boʻladi. Bu oʻzi Buyuk Ipak yoʻli boʻylab joylashgan Talas hududi shaharlarining Markaziy Osiyo bilan yaqin madaniy aloqada boʻlganini koʻrsatadi.

Mavqei

2014 yili Kostobe qalachogʻi «Ipak yoʻlining yodgorliklari: Tyan‑Shan vodiysi» nomi boʻyicha UNESCOning butun dunyo merosi roʻyxatiga qoʻshildi.

2017 yili Kostobe respublika ahamiyatiga ega tarix va madaniyat yodgorliklarining davlat roʻyxatiga kiritildi.