Küllüoba Höyüğü

Küllüoba Höyüğü, Eskişehir shahar markazidan 35 km. janubiy-sharqda, Seyitgazi tumanidan 15 km. shimoli-sharqda, Yenikent qishlogʻining 1.300 metr janubida joylashgan. Tepaning oʻlchamlari 300 x 150 metr, balandligi 10 metr. Frigya togʻli hududining shimolida, yuqori Sakarya tekisliklarining gʻarbida joylashgan. Anqa, Konya va Afyon atrofidan kelgan barcha tabiiy transport yoʻllari Küllüoba joylashgan hududda birlashadi va shu yerda gʻarbga, Eskişehir, İznik, İnegöl tekisliklariga uzatiladi. Bu gʻarbga yoʻnaltirilgan yoʻllar Shimoliy Yunaniston, Janubiy Marmara, shuningdek, Balkanlarga davom etadi.

Qazishmalar

Höyükdagi qazilar Eskişehir Arkeoloji Muzeyi raisligida va Istanbul Universiteti Prehistorya va Önasya Arkeologiyasi Anabilim Dalıʼndan Prof. Dr. Turan Efe ilmiy boshqaruvida 1996 yilda boshlangandi. Qazish ishlari Istanbul Universiteti Ilmiy Tadqiqot Loyihalari Boshqaruv Sekretariyati, Madaniyat va Turizm Vazirligi bilan INSTAP (The Institute for Aegean Prehistory - Ege Prehistoryası Enstitüsü) tomonidan moliyalashtirilmoqda. Qazish ishlari hozirgi kungacha davom ettirildi.

Tabakalanma

Höyükda, Geç Kalkolitik Çağʼdan Erken Tunç Çağı soniga qadar uzluksiz joylashuv boʻlganligi aytilmoqda. Buning bilan birga, yuqori qatlamlarda Orta Kalkolitik Çağʼga tegishli deb hisoblangan gilam-choyshab topilmalari tufayli, joylashuv tarixining yanada erta davrlarga uzanib borishi taxmin qilinmoqda. Eng kech sanalgan topilmalar Erken Tunç Çağı III bosqichiga, yaʼni Orta Tunç Çağıga Oʻtish Davriga tegishlidir. Boshqa tomondan, joylashuvning janub va janub‑sharqiy tomonidagi dalalarda Geç Helenistik Dönemʼga tegishli bir joylashuv aniqlangan. Höyüğning gʻarbiy qismida qatlamlanish eski‑yangi quyidagicha.

1‑evre Erken Tunç Çağı II bosqichlari

2‑evre Erken temir davri I

3‑5‑bosqich Geç Kalkolitik davridan Erken Tunç davriga oʻtish

6‑evre Kech Kalkolitik davr oxiri

Höyüğün sharqiy qismida esa pastda Erken Tunç Çağı I, yuqorida esa Erken Tunç Çağı II qatlamlari haqida soʻz yuritiladi.

Topilmalar

Erken Tunç Çağı II evrasi oxirida joylashuv, atrofida bir kerpiç devor bilan oʻralgan yuqori shahar va qalʼa bilan pastki shahar tashkil etadi. Yuqori shahar markazidagi maydonida megaron va unga oʻxshash ikki bino bilan saroy deb taʼriflangan megaronli, koʻp xonali bino kompleksi yaratilgan. Bu maydonni oʻrab turgan va maydonga qaragan, radial rejalashtirilgan va devorga tutash qurilgan uylar, yana Eskişehir viloyati chegaralarida joylashgan Demircihöyük va Tunceliʼdagi Pulur / Sakyol Höyükʼdagi kabi “Anadolu tipi joylashuv rejasi”ning Küllüoba yuqori shahrida ham qoʻllanilganligini koʻrsatadi.

Erken Tunç Çağı II evrasi oxiriga sanalgan megaronli bino kompleksining Gʻarbiy Anadolu kelib chiqishi mumkinligi, Mikene davri saroylarining ushbu reja asosida ilhom olgani taʼkidlanadi. Erken Tunç Çağı II evrasidan boshlab Gʻarbiy Anadolu joylashuvlari kengaygan va yuqori shahar (akropolis) / pastki shahar tuzilishi shakllana boshlagan. Shuningdek, Küllüobaʼda pastki shahar / yuqori shahar farqlanishi Erken Tunç Çağı I evrasi davrida yuzaga kelganligi taʼkidlanadi. Ikkinchi evrada esa qalʼa qismidagi binolar tobora yodgorlik xususiyatini oldi. Asoslarda katta toshlardan foydalanila boshlagan bu evrada megaron yoki megaronsi binolar ham paydo boʻlganligi koʻrinadi.

Erken Tunç Çağı III. evre haqida arxitektura topilmalar juda cheklangan. Bu davr Küllüoba haqidagi maʼlumotlarimiz asosan choyshab gil topilmalariga asoslanadi. Bu davr materiali Troya II – III bilan davrga mos keladi va koʻproq Troya II bilan parallel koʻrsatadi. Küllüoba ning noyob asarlari depaslaridir. Markaziy va Gʻarbiy Anatoliya Erken Tunç Çağıda ichimlik idishi sifatida ishlatilgan depaslar oʻrtacha 20-30 sm uzunlikda boʻlsa, Küllüoba depaslari 40-50 sm uzunlikda.

Baholash

Qazilmalarda topilgan Suriyalik turdagi shisha, joylashuvning Kilikya bilan Troya orasidagi Erken Tunç Çağı “Katta Karvon Yoʻli”da joylashganligini koʻrsatadi. Topilgan boshqa topilmalar ham Mesopotamiyaʼdan kelgan savdo yoʻlining joylashuvdan oʻtganligini tasdiqlashni qoʻllab-quvvatlaydi.

Küllüoba joylashuvining 75 km. gʻarbidagi Demircihöyük joylashuvi undan eski deb taqdim etilmoqda.

Erken Tunç Çağı II davri oxirlariga sanalgan va saroy deb koʻrilgan yodgorlik binolari, boshqaruvchi kadroning haqiqiy maʼnoda paydo boʻlishining arxitekturaga aks etishi sifatida koʻriladi va Gʻarbiy Anatoliyaʼda birinchi namunalari bu davrda paydo boʻladi.

Küllüoba, Gʻarbiy Anatoliya Erken Tunç Çağı kronologiyasining yanada aniq aniqlanishiga muhim hissa qoʻshganligi kabi, birinchi Tunç Çağı ikkinchi yarmida uzoq hududlar oʻrtasida yuzaga kelgan zich savdoning yetgan oʻlchamlari va Gʻarbiy Anatoliya hamda Ege dunyosida shaharsozlikning rivojlanishi bilan bogʻliq yangi qarashni olib keladi.