Lake Baláta

Baláta-tó va uning atrofidagi Baláta-tó tabiatni muhofaza qilish hududi hamda oʻrmon rezervati Somogy viloyatining muhim tabiiy qiymatlaridan biridir. Suvsiz, loyli koʻllarning hayvonotini saqlash maqsadida 1942‑yilda himoya qilindi, shunda bu viloyatning birinchi tabiatni muhofaza qilish hududi boʻldi, 2008‑yilda esa atrof-muhit oʻrmon rezervatlari roʻyxatiga kiritildi. Hudud xalqaro shartnomalar doirasidagi belgilanishlari: Szentai oʻrni alohida ahamiyatga ega maxsus tabiatni muhofaza qilish hududi, Belső‑Somogy maxsus qushlarni himoya qilish hududi.

Joylashuvi, yaqinlashish

Koʻl Somogy viloyatining gʻarbiy qismida, Kaszó, Somogycsicsó va Szenta orasida joylashgan. Kaszó va Szenta orasida harakatlanadigan kichik temir yoʻlning bir bekati koʻl yaqinida joylashgan, bu yerda qisqa piyoda yoʻl orqali koʻl yaqinida qurilgan kuzatuv (qushlarni kuzatish) minorasiga yetib borish mumkin.

Tashrif buyurish

Oʻrmon rezervati himoya zonasining qatʼiy himoyalanmagan qismi erkin tashrif buyurish mumkin, faqat 1‑martdan 31‑iyulgacha qattiq himoyalangan qushlar tuxum qoʻyadigan hududlar bundan mustasno. Qattiq himoyalangan joylar kichik temir yoʻl bekati va qushlarni kuzatish minorasi orasidagi yurish yoʻli bundan mustasno boʻlib, faqat tabiatni muhofaza qilish idorasining ruxsati bilan kirish mumkin, lekin avtomobildan kirish, hatto ruxsat boʻlsa ham, taqiqlanadi.

2014‑yil 27‑mayda koʻl tadqiqotchisi, 1950‑yillarda qadimiy loy hayvonotini oʻrganib, doktorlik dissertatsiyasini yozgan dr. Marián Miklós nomiga atalgan, taxminan 540 metr uzunlikdagi yoʻlak tizimi topshirildi, bu yoʻlakda sayyoh koʻlnni ilgari mumkin boʻlganidan yaqinroq tanishishi mumkin.

Koʻl va uning atrofida

Baláta-tóning paydo boʻlishi, hududda mavjud boʻlgan, pliostosen davriga mansub loy qoplamali qum toʻplamlari chuvalashlari suvning chiqishini toʻxtatib, suvni toʻplanishiga sabab boʻladi, shuning uchun koʻl suvsiz qoladi. Hozirda koʻl suvsiz, lekin oʻtmishda taxminlarga koʻra daryo chiqishi boʻlgan. Yomgʻir va bugʻlanish miqdori suv sathini kuchli taʼsir qiladi, shuning uchun koʻl maydoni ham tez oʻzgaradi. Ochiq suv yuzasi odatda kichik, eng katta qismi botqoqlik, botqoqlik. Eng ichki loy hududi esa eng katta qurgʻoqchilik davrida ham yetib boʻlmas, faqat tor, egri boʻsh joylarda, baland botqoqlik tufayli yoʻnalishni aniqlash qiyin boʻlgan joylarda kirish mumkin. Qariyalar Kaszói qishloqlari aytishicha, 1930‑yillarda quruq davrda bir kamina tozalovchi qisqa yoʻl izlab koʻlga yoʻq kesib kirgan, lekin keyin qayta topilmagan.

Tarixi

Balátafő nomi bilan 1295‑yilda birinchi yozma eslatma kelib chiqqan, Balatafew shaklida yozilgan. Oʻsha paytda bu yer maʼmuriyati maʼmuriyati egasida boʻlgan, 19‑asrda Festeticlar egasiga oʻtgandi, keyin taxminan 3 davrda, 1945‑yilgacha Hohenlohe Oehringen Keresztély gʻarbiy shohi. Uning davrida katta oʻrmon faqat ov uchun ishlatilgan, yoʻllar qurilmagan, faqat ov uchun yoʻlaklar yaratilgan. 1945‑yildan 1950‑yilgacha hudud Sovet boshqaruvida boʻlgan, keyin Maʼmuriy Oʻzbekiston Davlat Oʻrmonlari boʻldi, keyinchalik Kaszó Oʻrmon‑boshqaruv Rt‑ga oʻtgandi. Himoyasi 1929‑yildan rejalashtirilgan, lekin faqat 1942‑yilda qaror qabul qilingan, amalda esa faqat 1954‑yilda amalga oshirilgan.

Ilgari bu koʻl boʻyida qayiqda sayohat qilinardi, shuningdek Hohenlohe gʻarbiy shohi davrida oʻrmon ichida oʻrtaq ovlash maqsadida palló qatorlari qurilgan, hatto 1930‑yillarda ham shahar (javorinai) yerlaridan shohi buyraklarni oʻrmon ichiga koʻchirish gʻoyasi koʻtarilgan. Hisob-kitoblar shuni koʻrsatdiki, bu gʻoya amalga oshirilsa, atrofdagi quduqlar ham suvini yoʻqotardi, shuning uchun bu taklif rad etildi. 1970‑yillarda kuzatuv minorasining oldidagi botqoqlikda yosh daraxtlarni ekish rejalashtirilganida, bu ham amalga oshmadi, chunki tasodifiy suv oqimi daraxtlarni vayron qildi.

Oʻsimlik dunyosi

Koʻl atrofida turli xil oʻsimlik jamoalari mavjud. Ular orasida suzuvchi vodiylarda suzuvchi suv oʻtlari, qalin, quruq quruqliklar, torfli moxli shoxli oʻtlar, torfli moxli egri oʻtlar va gʻoyat qalin daraxtli qizil daraxtlar ham bor. Maxsus xususiyatlardan biri esa chigʻanoqli egri oʻtdir. Egri daraxtlarning ildiz tizimi suv sathining eng yuqori darajasini koʻrsatish uchun tuproq ustida yoyiladi. Qiziqarli jihatlari esa ingichka bargli quruqlik va suvli oʻsimliklardan tashkil topgan suzuvchi orollar. Bu orollar suv oʻsimliklarining zich, oʻralgan ildizlariga chang va barglar tushishi natijasida paydo boʻladi, va shu yerda boshqa oʻsimliklar ham oʻsadi.

Fajai orasida eng muhim noyoblik - rovaremizuvchi oʻsimlik, aldrovanda, lekin muhim qiymatga ega boʻlgan qizil bargli koʻprik, torf qogʻoz, vidra oʻti, torf qoʻzi, Karpat safroni, tóalma va yangi paydo boʻlgan oq kichik atirgul.

Hayvonot dunyosi

Hududning eng qimmatbaho hayvon turlari - xochli asp (qora varianti ham), qoʻriqchi qurt, botqoqlik toshbaqasi va vidra, shuningdek bu yerda qora baliq, romashka qirgʻich, dasht qushi va jigarrang dasht qushi tuxum qoʻyadi. Sohil boʻylab suv tovuqlari, dogʻli suv qushlari, muz qushi, kulrang qoqon, shuningdek qoʻriqchi qush, qushqoʻnchalar va oʻrnaklar ham yashaydi. Baliq populyatsiyasi kam, lekin koʻl ichida turli xil ikki tirikchilik hayvonlari topiladi, masalan koʻplab qurbaqa turlari bilan birga dogʻli gʻovak ham mavjud.