Balxash
Balxash (qozoqcha: Балқаш) — Qozogʻiston Respublikasi sharqidagi koʻl. Balxash-Olakoʻl soyligida, dengiz sathidan 340 m balandda. Maydoni suvi koʻpayganda 22 ming km², ozayganda 17 ming km² boʻladi. Uzunligi 605 km, oʻrtacha eni 41 km, eng keng joyi 74 km, eng tor joyi 8,5 km. B. shim.-sharqdan jan.-gʻarbga qarab yarim oy shaklida choʻzilgan. Suv hajmi 112 km³. Havzasining maydoni 501 ming km². Oʻrtacha chuq. 6 m, eng chuqur joyi 26,3 m, eng sayoz joyi 2 m. Suvi deyarli chuchuk, sharqiy qismida shoʻrroq (5,21 g/l). B.da orol kam, ulardan eng yiriklari: Bosorol va Tosorol. B. suvni asosan daryolardan oladi: jan.dan Ili, Qoratol, Oqsuv, Lepsa, shim.dan Ayagʻuz daryolari quyiladi. Ili daryosi suvi koʻlga quyiladigan umumiy suv hajmining 75 — 80%ini tashkil qiladi. B.ning gʻarbiy va shim. qirgʻoqlari paleozoy jinslaridan tuzilgan, sharqiy va jan. qirgʻoqlari qumli pasttekislikdan iborat. Qirgʻoq chizigʻi ancha notekis. Koʻl sathiga yiliga 120 mm yogʻin tushib, 950 – 1200 mm bugʻlanadi. Suvning temperaturasi dekabrda 0°, iyulda 28’. Shamollar koʻl suvini kuchli toʻlqinlantirib turadi. Koʻl noyabrdan aprelning yarmigacha muzlaydi. Suv sathining oʻzgarish yillik amplitudasi qariyb 3 m. Sariesik yarim orol kulni gidrologik jihatdan keskin farq qiluvchi ikki qism — gʻarbiy va sharqiy qismlarga boʻlib turadi. Suvi loyqa. Sudak, sazan, qorabaliq, olabugʻa baliqlari ovlanadi. Suv parrandasi koʻp. B.da kema qatnaydi. Asosiy pristanlari: Buril-boytol, Boʻrlituba. Shim. sohilidagi Balxash shahrida kon metallurgiya kti bor.
Qisqa ma’lumot
- Turi
- Oqmas koʻl, lago
- Maydoni
- 18 200 km², 18 740 km²
- Dengiz sathidan
- 342 m
Faktlar Wikidata’dan olingan.
Teglar
Ko'p so'raladigan savollar
Balkhash ko'liga kirish uchun pul to'lash kerakmi?
Umuman olganda yo'q — ko'l va uning qirg'og'i ochiq, tabiiy maydon. Balkhash shahri yaqinidagi ba'zi plyaj yoki dam olish maskanlari parking yoki infratuzilma uchun kichik to'lov olishi mumkin, ammo ko'lning o'ziga kirish uchun chipta yo'q.
Balkhash ko'liga qanday borish mumkin?
Eng qulay yo'l — xalqaro aeroporti bor Almati orqali, so'ngra ko'lning shimoliy qirg'og'idagi Balkhash shahriga uzoq yo'l (mashinada yoki poyezdda) borish. Qarag'andi ham boshqa keng tarqalgan boshlanish nuqtasi. Ko'l atrofidagi shaharlar orasidagi masofalar katta, shu sababli ko'pchilik sayyohlar jamoat transportidan ko'ra mashina yoki tashkiliy turni afzal ko'radi.
Balkhash ko'lini ziyorat qilish yoki suzish uchun eng yaxshi vaqt qachon?
Taxminan may oyidan oktyabrgacha ziyorat qilish mumkin, suzish uchun esa iyun–sentyabr eng yaxshisi — bu paytda suv taxminan 28°C gacha isiydi. Qishda ko'l muzlab qoladi.
Balkhash ko'li nimasi bilan g'ayrioddiy?
Tor bo'g'oz ko'lni ikki juda farqli yarmiga bo'ladi: g'arbiy qism nisbatan chuchuk, sharqiy qismi esa sezilarli darajada sho'rroq. Dunyoda chuchuk va sho'r suvni bir vodoyimda birlashtiruvchi ko'llar kam.
Balkhash ko'lida nima qilish mumkin?
Asosiy jalb qiluvchi narsa — baliq ovlash, chunki bu Qozog'istonning eng katta baliqchilik hududlaridan biri — shuningdek suzish, ba'zi qayiq sayohatlari va dasht qirg'og'i bo'ylab qush kuzatish. Tashkiliy qayiq sayohatlari bu yerda boshqa katta ko'llarga nisbatan kamroq rivojlangan.
Tashrif qancha vaqt olishi kerak?
Agar siz ko'l yaqinida bo'lsangiz, bir kunlik sayohat ham mumkin, ammo Almati yoki Qarag'andidan uzoq masofa borligi sababli, ko'pchilik sayyohlar kamida bir kechalik to'xtalishni rejalashtiradi.
Balkhash ko'li yaqinida turar joy bormi?
Ha, asosan ko'lning shimoliy qirg'og'idagi Balkhash shahrida — u yerda sanoat mehmonlariga mo'ljallangan oddiy mehmonxonalar bor. Priozersk kabi boshqa qirg'oq posyolkalarida imkoniyatlar yanada cheklangan — sayyohlik infratuzilmasi hali rivojlanmaganligi sababli oldindan bron qilish tavsiya etiladi.
Balkhash ko'li qisqarib ketyaptimi yoki ekologik muammolarga duch kelyaptimi?
Ha — ko'l sathi 1960-yillardan beri pasayib kelmoqda, asosan yuqori oqimdagi to'g'onlar va sug'orish uchun Ili daryosi suvining burilishi sababli, sho'rlik esa oshib bormoqda. Ko'l, shuningdek, Balkhash shahridagi mis eritish zavodidan ifloslanishga ham duch kelmoqda. U Orol dengizi kabi og'ir ahvolda deb hisoblanmaydi, ammo pasayish haqiqiy va davom etayotgan muammo.
Balkhash ko'li sayyohlar uchun Issiqko'lga qanday solishtiriladi?
Qirg'izistondagi Issiqko'l iliqroq, hech qachon muzlamaydi va yaxshi rivojlangan dam olish maskanlari va plyajlarga ega. Balkhash ko'li esa minimal sayyohlik infratuzilmasiga ega dasht ko'li — u plyaj dam olishidan ko'ra baliq ovlash, qush kuzatish yoki kam o'rganilgan landshaftga qiziqqan sayyohlarga mos keladi.
Balkhash ko'liga borishga arziydimi?
Haqiqatan g'ayrioddiy tabiiy joyga qiziqqan va oddiy infratuzilma hamda haqiqiy masofalarni qabul qilishga tayyor sayyohlar uchun — ha. Bu yerda jilolangan dam olish maskani yo'q, ammo dunyoda chuchuk va sho'r suvni bir vodoyimda birlashtiruvchi ko'llar kam.
Manbalar
Ushbu sahifadagi matn quyidagi maqoladan olingan: Balxash (uz.wikipedia.org), 26-avgust, 2025 holatiga ko‘ra
Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.