Lake Hafik

Hafik koʻli, Büyük Göl yoki Koçhisar Gölü, Ichki Anatoliya hududida Sivasga bogʻliq Hafik tumani shimolida joylashgan kichik karstik koʻl. 1100 m uzunlikda, 1000 m kenglikda, balandligi 1295 m, maydoni taxminan 80 ha, chuqurligi 2–6 m ga teng.

Umumiy xususiyatlari

Koʻl, rasmiy xaritalarda Büyük Göl nomi bilan ataladi, ammo Usmoniylarning oxirgi davrlarida Hafikning Koçhisar nomi bilan tuman boʻlishi sababli Koçhisar Gölü ham deyilgan. Biroq hududda va ilmiy nashrlarda Hafik Gölü nomi keng tarqalgan. Koʻl tumanga 1,5 km, Kızılırmakga 2,7 km masofada joylashgan.

Koʻlninng maydoni taxminan 80 ha. Kichik boʻlishiga qaramay, Turkiyaning juda kam joyida uchraydigan jips karstli koʻllardan biri boʻlgani uchun ahamiyatga ega. Kalker kabi oson eriydigan togʻ jins turi boʻlib, koʻl atrofida keng tarqalgan jipsli yerda qazilgan chuqurda toʻplanib, suvda hosil boʻlgan. Koʻl atrofida past tepaliklar bilan oʻralgan karst idishda joylashgan.

Jeomorfologiya

Turkiyada jips karsti eng keng tarqalgan hudud Sivas–İmranlı oraligʻidir. Hududning asosiy litologiyasi Oligosen‑miyosen davriga oid jips qatlamlaridir. Ochiq kulrang, rangli va oq rangli qum toshlari, silta toshlari va konglomerat qatlamlari kuzatiladi. Jips‑qum toshi qatlamlarida toʻlqin izlari koʻrinishi yerning quruq suvli muhitda shakllanganini koʻrsatadi. Jipsli qatlamlar Kvaterner davriga oid alüvionlar bilan qoplangan.

Atrof relifi asosiy yirik togʻlar va Hafik dashtidan iborat. Qoldirilgan hududdagi gips qatlamlari ichida hosil boʻlgan vodiylarning orasida eriyish darajasi yirik togʻlar mavjud. Togʻlarning gʻarbida Hafik dashti gʻarb‑sharq yoʻnalishidagi fay chizigʻi bilan ikki qismga boʻlinadi. Hududda gips gidratlanib hajmi kengaygan, hududga xos gips tektonikasi rivojlangan. Gips qatlamlari fay boʻylab eski qatlamlarning ustiga chiqib, baʼzan 90° burchakli qiyaliklar hosil qilgan. Suv oqimi eroziyasi va koʻtarilish bilan bogʻliq karst shakllar paydo boʻlgan. Gipsda karstlanish, ohaktan tezroq rivojlanadi. Bu holat hududda koʻp sonli karst shakllarining hosil boʻlishiga sabab boʻlgan. Bir necha metrdan yuzlab metr chuqurlikdagi eriyish vodiylari eʼtiborni tortadi. Ichida suv boʻlganlar, masalan, Sharqiy Lota koʻli va Gʻarbiy Lota koʻli tipik vodiy koʻli hisoblanadi.

Gidrografiya

Qizilqum havzasida joylashgan koʻl, daryo bilan bir xil darajada. Koʻl; yogʻin, manbalar va yerosti suvlar bilan oziqlanadi. Koʻlning KDʼsida joylashgan Sultanpınarı karstik manbai koʻlning oziqlanadigan manbalaridan biridir. Suv taʼminotida ishlatiladigan suvlar endi koʻlgacha yetib bormaydi. Bu holat koʻlning gidrologik balansini buzgan. Mağaraönü gʻorasi suvlarining daryo orqali koʻlgacha yetib kelgani taxmin qilinadi. Koʻlnı oziqlantiruvchi boshqa manba ham Sıtmapınarıʼdir.

Hafik koʻlining chiqishi Qizilqumga oqadi, shuning uchun suvlari shirin. Koʻlda qurgʻoqchilikka bogʻliq daraja pasayishlari roʻy beradi.

Hayvonot dunyosi

Koʻlda; oynali, sariq, kanbur va qora sazan turlari, kadife baliği, kefal va kumush baliği kabi ichimlik baliqlari mavjud.

Transport

Erzincanʼni Sivasʼga bogʻlaydigan E 88 xalqaro avtomagistrali 2 km yaqinidan oʻtadi. Hafikning 3 km shimolidir. Koʻlga 2006‑yilda 80 000 sazan sepilgan. Turkiyaning 135 namli hududidan biri boʻlgan koʻlda; sakarmeke, turna, angut va yovvoyi kaz koʻriladi. Atrofda chatalbos, kılkuyruk, bozördek va yashilbos kabi yovvoyi oʻrdeklar ovlanadi.

Arxeologiya

Koʻlning gʻarbida joylashgan kichik orolda tarixiy joylashuv Pılır Höyük topiladi. Höyükda kazıklar ustida koʻl uyalar topilgan, Birinchi bronza davri, Kalkolitik va Neolitik davrlarga tegishli ekanligi aniqlangan. Zürih koʻli va boshqa Alp koʻllarida koʻrilgan Paralif nomli koʻl uyalarining Turkiyadagi yagona namunasidir bu koʻldir.

Foydalanish

Tijorat baliqchilik amalga oshiriladigan Hafik koʻli yaqin atrofning baliq ehtiyojini qondiradi.