Lake Yeniçağa

Yeniçağa koʻli, Bolu viloyati, Yeniçağa tumanining yaqinidagi tektonik koʻl. Koʻlning hosil boʻlishida Shimoliy Anadolu fay chizigʻi taʼsir qiladi. Koʻl maydoni 2,6 km², dengizdan balandligi 989 m. Suvlari shirin boʻlgan koʻlning eng chuqur joyi 11 m, oʻrtacha chuqurlik 5 m ga teng. Koʻlning uzunligi 7 km, kengligi 2,5 km.

Gidrologiya

Koʻlning suv sathlari yogʻingarchilikka bogʻliq ravishda faslga qarab oʻzgaradi. Koʻl atrofidagi yerlar sazlik va botqoqlikdir. Koʻlning ortiqcha suvlari Çağa Deresi orqali Büyüksu daryosiga yoʻnaladi. Koʻl 25 km² lik uchburchak shaklidagi Yeniçağa dashtining ichida joylashgan. Koʻlgacha yaqin hududlarda koʻl taʼsiri bilan hosil boʻlgan botqoqlar mavjud. Sharq, gʻarb va shimol‑gʻarb yoʻnalishlaridan keluvchi kichik daryolar koʻlga qoʻshiladi. Sharqdanoq Deliler, gʻarbdan Kuzuviran daryosi koʻlga tushadi. Dashtda 9 hm³ yerosti suvi aniqlangan. Koʻlda suv mahsulotlari kooperativi tomonidan tijorat baliq ovlash amalga oshiriladi.

Koʻl maydoni 1954‑yilda quritishni oldini olish, 1969‑yilda toshqinlarni oldini olish maqsadida kichraytirilgan. Ushbu maqsadda ochilgan kanal koʻl sathining ortiqcha boʻlishi holatida 1990‑yilda yopilgan.

Litologiya

havzaning shimoli sedimentlardan, janubi vulkanitlardan iborat. Ikkala boʻlimni Shimoliy Anadolu fayi ajratadi. Shimoldagi choʻkintilar koʻproq aşınmış va pasaygan. Çağa depressiyasi tektonik sabablarga koʻra Genç kvartyer davrida paydo boʻlgan. Koʻl yuzasidan 10 m balandlikda KB va gʻarb tomonda shirin suv‑oqimlar tomonidan yaratilgan koʻl tarozilari mavjud. Kvartyer boshida hosil boʻlgan koʻlning hozirgi kunidan 2,5‑3 baravar katta boʻlganligi taxmin qilinadi.

Biologiya

Yeniçağa koʻlida 100 ga yaqin qush turi aniqlangan. Turnalar va shoh burguti koʻlda tuxum qoʻyadi. Arı shohi, angıt va baliq burguti koʻchish davrida koʻlga tashrif buyuradi. Sazan, kefal, yapon sazanı va marjan baliği koʻlda ovlanadigan baliq turlaridir.

Koʻl atrofida torf shakli nuqtai nazaridan muhim yaylovlar bilan oʻralgan. Himoya qaroridan keyin boyiygan yaylovlar koʻplab hayvonlar uchun turar joy va koʻpayish hududi hisoblanadi. Turkiyaning eng chuqur kalkerli torfli joyi 2 metr boʻlib, bu yerda joylashgan. 1,2 metrdan chiqarilgan torf, noqonuniy ravishda chuqurlardan olib tashlanganda botqoqlar paydo boʻla boshladi. Yeniçağa iqtisodiga hissa qoʻshgan torf endi chiqarilmayapti.

Tuman ichidan oʻtadigan D.100, yaqinidan oʻtadigan TEM avtomagistrali kuniga 40 ming transport vositasining ifloslanishi muhim muammo hisoblanadi. Koʻlda magniy va rux kabi kimyoviy moddalar aniqlangan. Yoʻllarning ifloslanishi yomgʻir suvlari orqali koʻlga koʻchirilmoqda.