Lepke Cave

Lepke-gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻida, Pilisszentkeresztda joylashgan gʻorlardan biridir. Gʻor turistik yoʻl-yoʻriqlarda ham tasvirlangan.

Tavsifi

Lepke-gʻor Pilisszentkereszt tashqarisida, qatʼiy himoyalangan hududda joylashgan. Gʻorning ajoyib kirish yoʻli Pilis togʻining K‑tomonida, Vaskapu toshlaridan DK‑ga, 150 m masofada, 20 m balandroq, taxminan 590 m balandlikda ochiladi. Vaskapu togʻining (651 m) choʻqqasidan 135°‑ga, 400 m masofada, tekislik chetidan taxminan 40 m pastda, 15 m balandlikda va 20 m kenglikda, K‑ga qaragan tosh devorining tagida gʻor kirish joyi joylashgan.

Yuqori trias davrining dachstein kretaida, freatik sharoitlarda yaratilgan faol boʻlmagan manba‑gʻor 35 m uzunlikda. Gʻorda sariq aleuritli va jigarrang loyli toʻldirish topilgan. Deyarli gorizontal gʻor yoʻllari asosan toʻrt oyoq bilan yuriladigan, ularning ichida tomchilab yogʻuvchi toshlar, tomchi tosh bayroqlari, tomchi tosh oqimlari va ozgina borsoq toshi kuzatiladi. Quruq boʻshliqda faqat bir‑ikki joyda tomchilash roʻy beradi. Oson yetib boriladigan, ruxsatsiz tashrif buyuriladigan gʻor gʻor yoʻriqchi asosiy jihozlaridan foydalanib yurilishi mumkin.

1974‑yilda Lepke-gʻor birinchi marta adabiyotda shu nom bilan tilga olingan. Gʻor adabiyotda Golyvás‑manba‑gʻor (Kordos 1984) va Golyvás‑manba‑gʻor (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Qurilish va Transport Texnikasi Universiteti Gʻor Tadqiqot Guruhining 1966‑yilgi hisobotiga koʻra, guruh aʼzolari Lorberer Árpád boshchiligida, kichik bir tosh xonani sindirish orqali taxminan 20–25 m uzunlikdagi kichik gʻorni ochib chiqqan, uning izlanishini 1967‑yilda davom ettirishni istagan. Bu gʻor Pilis togʻida joylashgan Golyvás‑manba yaqinida, undan taxminan 50 m balandroq joylashgan. 1967‑yilgi Karsit va Gʻor Tadqiqot Maʼlumotnomasi da guruhning 1966‑yilgi hisobotiga asoslanib nashr etilgan. 1974‑yilda chiqqan “Pilis yoʻriqnoma” nomli kitobda, Pilis togʻi gʻorlarini tasvirlaydigan boʻlimda, Pilisszentkeresztdan boshlanadigan yashil chiziq va koʻk kvadrat belgilangan turist yoʻli K‑tomonida joylashgan Klastrom‑toshdan K‑ga, Pilis togʻining qattiq, tik togʻ yonida Lepke-gʻorning tomchi toshli, 42 m uzunlikdagi boʻshligi haqida yozilgan. Gʻorni VITUKI gʻor tadqiqotchilari topgan. Lepke-gʻordan 30 m balandroq joyda Lepke-gʻor ustidagi tosh teshigi kirish joyi joylashgan.

Az 1975. évi MKBT Beszámolóda Lepke-barlang (Pilis-guruh) haqida soʻz bor, kirishdan taxminan 10 m uzoqlikda joylashgan sariq toshli loydan Mocsáry Attila 1974 kuzida suyak qoldiqlarini yigʻgan. Oʻgʻir qoldigʻi (Capreolus capreolus Linné) ehtimol yuqori pleistosen yoki oʻrta holosen davriga tegishli. 1976‑yilda yakunlangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada Pilis togʻida, Pilis‑vonalida, Pilisszentkereszten joylashgan Lepke-barlang (Golyvás‑manba barlogʻi) haqida oʻqiladi. Barcha kirish Pilis‑teto (757,3 m) choʻqqasidan 27,5° burchakda, 750 m masofada, Klastrom‑tunnidan Ny‑ga, 20 m balandlikdagi ohaktosh devorda, 590 m balandlikda joylashgan. Suvli, qisman sovuq suvli kelib chiqqan barlog 42 m uzunlikda va 1,5 m chuqurlikda. Lepke-barlangdan 270° burchakda, 20 m masofada, 30 m balandroq joyda Lepke-barlang ustidagi tosh teshigi kirish joyi joylashgan. Qoʻlyozmaning Lepke-barlangni tasvirlovchi qismi 2 ta adabiy asarga asoslanib yozilgan.

Az 1977. évi MKBT Beszámolóda nashr etilgan, Jánossy Dénes tomonidan yozilgan sharhga koʻra, 1977‑yilda Mocsáry Attila Pilis togʻida joylashgan Lepke-barlangdan tuproq namunasini yigʻgan. 1977‑yil MKBT Beszámolóda Kordos László tomonidan yozilgan xulosaga koʻra, Mocsáry Attila (avval ham Lepke-barlangda topilgan suyaklarni aniqlashga yordam bergan) 1977‑yil 9‑yanvarda barlogda yana suyaklarni yigʻgan. Barlogning toʻrt nuqtasidan namuna olgan: 1. barlog oxiridan, 50 sm chuqurlikda, 2. barlog oʻrtasidan, tarmoqlanish joyida, 3. shu yerda boshqa nuqtadan, 4. kirish yonidan, tashqi yuzadan. Uchinchi namuna qadimiy qoldiqlarsiz boʻlgan. Qolgan namunalarda (birlashtirilgan holda) quyidagi qoldiqlar topilgan: quyon (Lepus europaeus), tulki (Vulpes vulpes), oʻgʻir (cf. Capreolus capreolus).

1978‑yil MKBT Hisobotida Vaskapunada joylashgan Lepke-gʻor (Pilis togʻlari) markaziy xonasining sathidan 1977‑yil dekabr 4‑kun Mocsári Attila holosen suyaklarni yigʻganligi, ularni 1978‑yilda Vengriya Davlat Geologiya Institutiga xabar qilganligi yozilgan. Topilmalar: qush (Aves indet.), dala tulki (Lepus europaeus), tülki yoki quyon (Martes sp.), sichqon? (Apodemus sp?). 1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” nomli kitobning milliy gʻor roʻyxatida Pilis togʻlari gʻorlari orasida Lepke-gʻor (Golyvás‑manba‑gʻori) nomi keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatgan 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. 1990‑yilda Balázs B., Balogh Cs. va Kárpát József (Acheron Gʻor Tadqiqot Boʻlimi aʼzolari) gʻorni oʻlchashdi, keyin oʻlchash natijalari asosida Lepke-gʻorning asosiy reja xaritasi tayyorlandi. Xarita, unda sharqiy yoʻnalish belgilangan, 1:100 masshtabda gʻorni koʻrsatadi.

Kárpát József tomonidan 1990-yilda yozilgan qoʻlyozmada Lepke-gʻor (Pilisszentkereszt) kirish joyi Vaskapu-togʻ (651 m) choʻqqasidan 135°-ga, 400 m masofada, tekislik chetidan taxminan 40 m pastroqda, taxminan 590 m tszf. balandlikda, 15 m balandlikda va 20 m kenglikda, K tomoniga qaragan tosh devor tagida joylashganligi haqida soʻz bor. (Gʻorning joyi tavsifi eski gʻor arxivida va turist xaritalarida ham notoʻgʻri belgilangan.) Topilishi: Vaskapu-togʻning D tomoniga qaragan, Ny–K yoʻnalishdagi yoriq tekislik chetiga chiqishida D tomoniga taxminan 40 m yurish, keyin toshli orqa D tomonida, qiyin qoldiq toʻplamida 40 m tushish kerak. Toshli qiya pastki qismida chap tomonga harakatlanib gʻor kirish joyi topiladi, u tosh devor K tomonida joylashgan. 2 m balandlikda va 1,6 m kenglikda boʻlgan kirish joyi É tomoniga 60°-ga egilgan qatlam boʻyi bilan yaratilgan. Kirish oldidagi plato kichik depo kabi koʻrinadi, ehtimol (eski) buzilishlar tufayli paydo boʻlgan.