Lidar Höyük

Lidar Höyük, Şanlıurfa ning shimoliy‑gʻarbida, Bozova tumani 23 km shimolida joylashgan bir höyüktir. Atatürk Baraj koʻli suvlari ostida qolgan Lidar Qishlogʻining qisman ostida, qisman janub‑gʻarbida joylashgan edi. Ismi Bizans hujjatlarida koʻrinadigan Ltar Qalʼasidan kelganligi taxmin qilinadi.

Suv ostida qolishidan oldin 200 × 240 metrli bir tepa boʻlib, juda keng bir joylashuv maydoniga ega edi, tepaning teraslariga yoyilib 650 metr diametrli bir yoyilish koʻrsatgan edi.

Firat ustida bir kesishmada joylashganligi, Gritille Höyük va Samsat Höyükga yaqinligi bilan karvan va savdo yoʻli ustida edi. Tabiiiy ravishda muhim bir joylashuv koʻrinishida.

Qazishmalar

Höyük, Pastki Firat Havzasi Yuzaki Tadqiqot Loyihasi doirasidagi ishlar davomida 1979 yilda aniqlangan. Xuddi shu yilda boshlangan qazilar, Alman Arxeologiya Instituti Istanbul boʻlimi va Heidelberg universiteti nomidan Prof. Dr. Harald Hauptmann rahbarligida, höyükning Atatürk Baraj koʻli ostida qolishi 1987 yilgacha davom etgan. Qazı natijalariga koʻra höyük Erta Temir Davri oʻrtalaridan Oʻrta Asr, milodiy 13‑asrga qadar uzluksiz ravishda iskan qilingan. Turkiyada amalga oshirilgan juda muhim qazılarda ham “final nashri” yoʻqligi haqiqatini bir tomondan, bu qazı bilan bogʻliq Qazı Natijalari Uchrashuvlarida taqdim etilgan bir maqola ham yoʻq.

Tabakalanma

Höyükda iskan Kalkolit davri (mil. avv. 5500 – 3200) joylashuvi bilan boshlangan deb hisoblanadi.

Topilmalar

Qazılarda oʻtilgan topilmalar orasida Asur oturuvchi echki haykali, Kech Temir davri bronza vannasi, tangalar, taqinchoqlar, turli davrlarga tegishli choyshab-choyshablar sanaladi. Topilmalar Şanlıurfa Muzeyida namoyish etilmoqda.

Baholash

Hududning eng muhim va katta höyüklardan biri boʻlgan Lidar Höyük, Erta Temir davrida va ayniqsa mil. avv. 2‑ming yillarda ahamiyat kasb etdi. Oʻrta asrda asta‑asta kichrayib, bir qishloq holiga oʻzgardi.

Bogʻliq kitoblar

Harald Hauptmann, Kayıp Zamanların Peşide. Alman Arkeoloji Enstitüsü Anadolu Kazıları (1999) Yapı Kredi Yayınlari