Mágor-puszta

Mágor-puszta (boshqa, mashhur nomi Vésztő-Mágor) Körös–Maros Milliy Parkining himoyalangan hududlaridan biri, Vésztódan gʻarbga olti kilometrda, Szeghalom yoʻnalishida, Kis-Sárrétning gʻarbiy chetida joylashgan. Sebes-Körösning botqoʻli uni chegaralaydi. Maydoni 947 gektar, qoʻshma yoʻq holda ham tashrif buyurish mumkin. Yashovchiligi bilan birga, bu yerda ochilgan va muzeyga aylantirilgan, xalqaro darajada ham kam uchraydigan topilmalarni oʻz ichiga olgan yangi davr kunhalom ham bor.

Mágor-domb va 13 gektarlik atrof-muhiti 1978‑yilda ikki tomonlama (arxeologik va tabiatni muhofaza qilish) himoya ostiga olindi.

== Felszíne, élővilága Yuzasi, yashovchiligi ==

Mágor-puszta suv boshqaruvi oldidan Sebes-Körösning qoʻriq daryosi boʻlgan, uning izlarini hozir ham saqlab qoladi (loess oʻtloqlari, qoʻyqoʻynakli koʻk tuzli botqoqlar, botqoʻli daryolar, nam dalalar, liginorlar). Botqoʻli daryoda evropalik qizil kitobli sulyom keng oʻsadi, tuzli, oʻtli hududlarda esa erdélyi útifű va réti őszi rózsa.

Himoyalangan oʻsimliklari orasida endemik erdélyi útifű (Plantago schwarzenbergiana), quyon gullari (Ornithogalum pyramidale) va réti őszirózsa (Aster sedifolius) mavjud.

Botqoʻli daryoning quyoshli joylarida koʻpincha botqoʻli toshbaqa bilan uchrashiladi, suv chetida suv qushlari va suzuvchi qushlar, botqoqliklarda esa bölömbika (Botaurus stellaris) va jigarrang dalakuyruqning yashash joylari mavjud.

Yaqin Fáspusztadan Mágor-pusztaga tomon oziq izlash uchun kulrang chayon (Ardea cinerea), bakcsók (Nycticorax nycticorax) va kichik koʻchalar (Egretta garzetta) oʻtib ketadi. Yuqori oʻtli hududlarda haris (Crex crex) va forj (Coturnix coturnix) yashaydi. Boʻsh joylarning baʼzi qismlarini vaqt-vaqtida Dévaványa yaqinida yashovchi tuzok populyatsiyasi (Otis tarda) aʼzolari ham dam olish joyi sifatida tanlaydi.

Mágor-pusztadagi arxeologik qazilma joyi

Deyarli koʻrinmaydigan kunhalomning chuqurida bes ming yillik topilmalar koʻrish mumkin: bir ibodatxona xudoyim haykali, qabri, kasalar, idish boʻlakchalari.

Koʻrgazma zali, 1810–1812 yillarda Wenckheim-féle sharob omborida qurilgan, keyingi tarixini ham kuzatish mumkin. Vatadan kelgan Csolt qavmiga tegishli boʻlgan, 11‑asrda kunhalom yonidagi tepadagi puszta ibodatxonasi qurilgan, ammo xristianlikni qabul qilishi sababli yuzaga kelgan janglarda vayron qilingan. Keyingi asrda esa, oʻsha joyga benediktin puszta ibodatxonasi qurilgan.

Ikki tepa hududida 1968 va 1988 yillarda Juhász Irén rahbarligida qazishmalar olib borilgan, ular yangi tosh, temir, bronza davri va Arpad davri topilmalarini ochib berdi.

Bu yerda Vésztő‑Mágor Tarixiy Yodgorlik joyi tashkil etilgan, hukumatning 1543/2012 (XII.4.) raqamli qarorida eʼlon qilingan qarorga binoan, Magyar Nemzeti Múzeum tashkilotida avvalgi faoliyatini davom ettiradi.

Mágor‑halom yaqinida Alföldga bogʻliq xalq yozuvchilari va shoirlarining haykallaridan iborat park yaratildi. Haykal parkida Németh László, Szabó Pál, Féja Géza, Veres Péter, Sinka István, Kovács Imre haykallari joylashgan.