Mánfai Cave

Mánfai-kőlyuk Vengriya davlatining maxsus himoyalangan gʻorlaridan biridir. U Duna–Dráva Milliy Park hududida joylashgan Mánfada joylashgan. Mecsekda toʻrtinchi eng uzun gʻor. Togʻning maxsus himoyalangan besh gʻoridan biridir. Mecsek gʻorlaridan bu gʻorning eng katta kirishiga ega. Eskida Komló suv taʼminotiga gʻorning suvi yordam bergan.

Tavsifi

Gʻarbiy-Mecsek himoya hududi, Gʻarbiy-Mecsekning sharqiy chetida, Mánfaning ichki hududidan gʻarb‑janubi‑gʻarb yoʻnalishda, taxminan uch kilometrda, Mély-dolina, boshqa nomi bilan Katta-Mély-dolina pastki boʻlimida, Mély-dolina va Zsidó-dolina uchrashgan joyda joylashgan. Bu sayohatchilar tomonidan tez-tez tashrif buyuriladigan, avtomobildan ham yaqinlashish mumkin boʻlgan joyda joylashgan. Uchta kirishiga ega, ular yopiq. Ularning biri eng katta, mecsek gʻoriga kirish.

Oʻrta triász, kulrang, anizusli ohakda shakllangan, lekin qamrab oluvchi jinsda baʼzi joylarda dolomit va dolomitli ohak plastinkasi paydo boʻladi. Eng katta kirishdan keyin faol boʻlmagan, taxminan 30 metr uzunlikdagi gʻor qismi mavjud va bir devor suv taʼminoti havzasiga ulangan qismdan ajratadi. Shiftda turli xil ustunlar, yoriqlar boʻylab kuzatiladi. Ustunlar oqayotgan suv tufayli paydo boʻlgan. Tektonik sharoitlar va yomon eriydigan dolomit tufayli kichik kesimli sifonlar hosil boʻlgan. Keng va baland kirish qismining shift boʻshliqlarida eski stalaktit oqimlari mavjud. Asl gʻorda ham shakllanish kam edi, lekin qurilish tufayli hozirda faqat qolgan yon boʻshliqlar va gumbazlarda stalaktitlar mavjud. Bir-biriga ulanib turgan, qora marganetsizlanish ikkinchi sifondan keyin yoʻlakni qoplaydi. Suv taʼminoti uchun qurilgan, boshqariladigan yoʻlak butunlay tabiiy holatini yoʻqotgan. Yillik taxminan 100 000 kub metr gʻor daryosi suv oqimi. Suv olish joylari Zsidó-dolinaida joylashgan. Gʻordagi Gyula‑manba gʻor daryosining asl chiqishi boʻlgan. Suv yigʻish hududi faol, daryaviy gʻorning 2,8 kvadrat kilometrini tashkil etadi, uning 25 foizi karsatsiz, triász qum toshidir.

Suv boshqaruvi maqsadida foydalanish tufayli gʻorning tabiiy holati sezilarli darajada oʻzgargan. Koʻpgina yoʻlaklarda qurilish, ayniqsa portlashlar, qaytarilmas zarar yetkazgan. Deyarli tabiiy holatni tiklashga foyda keltiradi, agar foydalanish oxirida keraksiz boʻlgan texnik inshootlar olib tashlansa. Oxiri, quvur chiqishi bilan jihozlangan, temir-beton toʻsiq boʻlib, uning ortida yoʻlak ehtimol shiftgacha boʻlgan suv ustuni bilan toʻldirilgan. Toʻsiqdan keyingi yoʻlak, ilgari endemik, suvli suyaksiz hayvonlar yashash joyi boʻlgan, hozirda yurish mumkin emas. Ruxsat va gʻor oʻtkazuvchilari asosiy jihozlari bilan koʻrish mumkin. Yirtqichlar qishki dam olish davrida tashrif cheklangan. Kuniga maksimal ikki guruh sayohat qilishi mumkin va har bir guruh eng koʻp 20 kishidan iborat boʻlishi mumkin. Duná–Dráva Milliy Parki Boshqarmasining ruxsati yuqori qismni koʻrish uchun zarur. Milliy park ruxsati va operatorning roziligi suv taʼminoti tomonidan foydalanilgan qismni oʻrganish uchun kerak.

Ehtimol, Shaiton teshigida va Yahudi vodiy gʻor koridorida, shuningdek Yahudi vodiy 3‑sonli suv tortgichida oqib chiqqan suvlar gʻorda namoyon boʻladi.

Vengriya koʻk chigʻirlaridan biri bu gʻorning yashash joyi. Gʻorda koʻplab yirtqich turlari uchraydi. Taxminan 19 yirtqich tur reproduksiya qiladi yoki u yerda yashaydi. Gebhardt Antal 159 hayvon turining gʻordagi mavjudligini aniqlagan, ulardan besh gʻor yashovchi, 16 gʻor mehmoni, 31 gʻor sevuvchi va 107 gʻor oʻtkazuvchi hayvon turlari. Gʻor yashovchi hayvon turlari: gʻor suv sirtasi, Lartetia Gebhardti, koʻk suv qurt, Stenasellus hungaricus robustus, koʻk boʻlka, Niphargus Molnári va birinchi marta shu joyda tasvirlangan ikki aylanma qurt turi, Dendrocoelides pannonicus, shuningdek Pilycelis Tóthi.

Mecsekning toʻrtinchi eng uzun gʻorasi Abaligeti‑gʻora, Spiral‑suv tortgichi va Orfui Suv‑bosh‑gʻoradan keyin. Mecsekdagi beshta qatʼiy himoyalangan gʻoralardan biri, qolgan toʻrt Abaligeti‑gʻora, Mészégető‑manbalar gʻorasi, Orfui Suv‑bosh‑gʻora va Spiral‑suv tortgichi. Bu Mánfada joylashgan yagona qatʼiy himoyalangan gʻora.

1931‑yilda gʻora adabiyotda birinchi marta Mánfai‑kőlyuk deb nomlangan. Gʻora adabiyotda Gyula‑gʻora (Bertalan 1976), Gyula gʻora (Szabó Pál 1961), Kő‑lik (Gaál 1944), Kőlik (Kaán 1931), Kőlyik‑gʻora (Dudich 1925), Kő‑lyuk (Kordos 1984), Kőlyuk (Myskowszky 1905), Kőlyuk‑gʻora (Berényi Üveges 1967), M (Bertalan 1976), Mánfa Cave (Kordos 1977), Mánfai‑gʻora (Kadić 1939), Mánfai gʻora (Kadić 1922–1925), Mánfai Kőlik (Dudich 1932), Mánfai Kőlyuk (Boros 1935), Mánfai‑Kő‑lyuk (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Mánfai Kő‑lyuk (Kordos 1978), Mánfai‑Kőlyuk (Erős 1965), Mánfai Kőlyukgʻora (Kordos 1975–1980), Mánfa‑kőlyuk (Takácsné, Eszterhás, Juhász, Kraus 1989), Zichy‑gʻora (Vadász 1940), Zichy Gyula‑gʻora (Bertalan 1976) va Zichy Gyula gʻora (Kordos 1984) nomlari bilan ham uchraydi.