Manisa Sarayı

Manisa Sarayı (Osmanlı Türkçesi: سراى عامره), bugünkü Manisa Şehzadelerʼde, Osmanlı İmparatorluğuʼnda Saruhan Sancağıʼnın (Manisa) idare merkezi olarak kullanılan va Osmanlı şehzadelerining sancakbeyiliğini qilgan saroydir.

Manisa Sarayı, Sultan II. Murad davrida qurilgan. 1403 yili tugallangan saroy II. Mehmed davrida kengaytirilgan va yangi binolar qoʻshilgan. Sultan III. Mehmedʼdan keyin şehzadelerin Istanbul tashqarisida taʼlimi taqiqlanganda Manisa Sarayı taqdiriga tashlab qoʻyilgan va 18‑asrga qadar kichik taʼmirlar bilan tirik tutishga harakat qilingan. 1922 Manisa yongʻinida saroyning yogʻoch qismlari toʻliq yonib ketgan. Saroyning hozirgi kuniga yetgan yagona binosi Fatih Kulesiʼdir. 27 Kasım 2021‑da kulening restavratsiya ishlari boshlangan.

Evliya Çelebiʼnin Seyahatnameʼsinde bahsetmesi

"Shahrning shimoliy etaklarida, lola bogʻlari bilan qoplangan bir yerda joylashgan. Toʻrt tomoni qalʼa kabi gʻishtdan qurilgan, toʻrt burchak, mustahkam bir bino. Gʻarbga qaragan yogʻoch darvoza bor. Atrofining uzunligi 3.300 qadam (2,4 km). Istanbulʼdan (Saroyʼdan) vazifali bir bostanbosh va sariq kulollik 200 bostanchi mavjud. Bu bostanchilar, doimiy ravishda bu jannat kabi bogʻning parvarishini amalga oshiradi va bu yerda avvalgi padishahlarga tegishli gilam, turli buyumlar, oltin va kumush takmlar, sirli bezaklar, favvoralar, piyola kabi eʼmanti bilan qoʻshilgan qoʻrgʻoshin qoplamalar va yaldizli sancak alamlari himoya qilinadi. Bu jannat bogʻining taʼmiri va tartibi bilan bevosita ular masʼuldir. Bogʻdan olingan daromaddan xarajatlar ayirilgandan keyin qolgan qism, Istanbulʼdagi terkecibaşıga soliq sifatida yuboriladi."

Bu yer, jannat bogʻlarini eslatadigan korliklar va sayr yoʻllari boʻlgan bir joydir. Inson, saroylarida oʻtirganda gullarining chiroyli hidlari bilan aqlini va ruhini yengillashtiradi. Yuksak Allohning, sanʼatini koʻrsatish uchun yer yuzida yaratgan yuz minglab turli rangli va chiroyli hidli oʻsimlik va gullarning barchasi, bu jannat kabi keng bogʻda mavjud.

Oʻtmishning dono ustalari, bu bogʻni satranga taxtasi kabi rejalashtirib tartibga solgan; yuz minglab mevazor daraxtlarini va buning yonida jangal, kavak, serv, soʻy, salkam soʻy kabi yana koʻplab chiroyli daraxtlarni, barchasini qator‑qator va tartibli boʻlishi uchun ekkanlar. Mana bu yer, shunday soyali, zich va qalin daraxtli, sayr yoʻllari boʻlgan bir sulton bogʻidir.

Fatih minorasi

Manisaʼda joylashgan va Usmoniy davrida qurilgan Manisa Saroyi (Saray‑ı Amire) dan hozirgi kungacha yetib kelgan yagona inshoot. XV asrdan boshlab shohzodlarning taʼlim va yashash maskani boʻlgan saroy majmuasining bir qismi sifatida qurilgan minor, tarix davomida turli vayronliklarga uchragan; Respublik davrida esa uzoq vaqt turli funksiyalar bilan ishlatilgan. Hozirda restavratsiya ishlari yakunlanish bosqichida boʻlib, inshootning muzey sifatida ishlatilishi rejalashtirilmoqda.