Mehmed Ağa Mosque

Mehmed Ağa Camii, Istanbul Fatih tumani Çarşamba mahallasida 16‑asrda III. Murad davrida Dârüssaâde aǧası Habeşî Mehmed Ağa tomonidan qurilgan masjid.

Masjid, Manyasizade koʻchasi bilan Fethiye avtobus bekati orqasida, Çilekeş koʻchasi bilan Mehmet Ağa Camii koʻchasi orasida joylashgan. Mimar Sinoning shogirdlaridan Hassa Arxitekti Mimar Davud Aǧaning asaridir. Mehmed Ağa haqida koʻp maʼlumot yoʻq. Xayriya bilan tanilgan. Bu yerda joylashgan majmuasidan tashqari Üsküdarʼda ikki masjid, Divanyoluʼda Hoca Rüstem Mescidi qarshisida bir madrasa, maktab va sebil qurdirilgan.

Uch darvoza ega boʻlgan Mehmed Ağa Camii‑ning sharqiy hovli darvozasidagi Asârî mahlasli shoirning oʻnta olti misralik kitobasiga koʻra bino H.993 (1585) yilda qurilgan. 16 misralik kitobaning oxirgi toʻrt misrasida quyidagi iboralar yozilgan: “Oldu mimarı Kamil Davud / Yaptı caniyle dercedüp sanʼat / Dedi Asârî tarihin hatif / Beyti Hadi ve Camii‑i ümmet”. Masjid, 8 ta ustunli markaziy kubba atrofida toʻrt burchakda va mihrob chiqishi bilan yarim kubbalar bilan tashkil topgan. Bir majmua shaklida qurilgan boʻlib, turba, madrasa, chashma, hammom qismlari manbalarda zikr etiladi. Madrasa va tekkesi hozirgi kungacha yetib kelmagan. Mehmed Ağa ning turbasi, kvadrat rejalı boʻlib, masjidning hovlisidagi kubbali tuzilma. 2016 yilda restavratsiyaga olingan. Ikki chashmasidan biri restavratsiyadan oʻtgan, ikkinchisi esa parvarishsiz holatda.

Masjid ichki qismi 16‑va 18‑asr Xitoy choyshablarining eng chiroyli namunalari bilan qoplangan. Sır altı boʻyalish texnikasi bilan yaratilgan bu choyshablarning baʼzilari 16‑asr İznik va Kütahya choyshablari, baʼzilari esa 18‑asr Tekfur Sarayı choyshablari ekanligi turli manbalarda koʻrsatiladi. Choyshab panellarning sanʼat qiymati Topkapi qalʼasi tashqarisida joylashgan Takyeci İbrahim Efendi Camiiʼdakilarga teng darajada. Past oynalar ustida choyshabga hat sanʼatining mukammal namunalari oʻyilgan. Marmar minbar va yogʻoch kursi boʻlgan masjidning gumbazi tavanida oyat hattasi oʻyilgan. Revakli oxirgi jamoat joyi chiroq ramkasi. Gʻisht va tosh tuzilmaning oq toshli minaresi oʻng tomonida joylashgan. Masjid ichki qismi oq boʻyalgan. Yigʻma ustunlarga tayanadigan bir yuqori qavat bor. Camekanli eshikdan oxirgi jamoat joyiga kiriladi va bu yerda ikki ta, oʻng va chap platformalarda joylashgan 2 mihrob mavjud. Sohning darvozasi mukarnasli va marmar ramkali, yogʻochdan iborat. Mehmet Ağa ning, panjralar bilan harimdan ajratilgan kutubxonasi, Murat Bayaralning maʼlumotlariga koʻra “1914‑yilda Sultan Selim Kutubxonasiʼga, 1920‑yilda Murat Molla Kutubxonasiʼga va 1949‑yilda Süleymaniye Kutubxonasiʼga koʻchirilgan”.

Masjid tashqi baland devorlar bilan koʻchadan ajratilgan va 3 ta hovli darvoziga ega. Şadırvan yoʻq, wuduxona mavjud. Hovli qarshisida hammomi joylashgan, orqa tomonda bir xil nomli park mavjud. Asosiy kirish darvozasining oʻng tomonida meşrutasi ham boʻlgan masjid 1743‑yilda va 1938‑yilda taʼmirlangan, 1982‑yilda Vakıflar İdarasi tomonidan amalga oshirilgan taʼmirdagi oxirgi jamoat joyining baʼzi ustunlari almashtirilgan va yirilib ketgan ustunlar temir halqalar bilan mustahkamlangan. 1980‑yillarning oxirida esa oxirgi jamoat joyi camekân bilan yopilgan.