Mosque with Three Mihrabs

Uch mihrapli jami yoki Uch mihrapli Hoca Hayreddin jami, atrofidagi eski bozordan Kazancılar masjidi deb ham ataladi. Istanbul, Kichikpazar mahallasida, Yavuz Sinan mahallasi, Yoğurtçu Nuri koʻchasi, 8‑sonda joylashgan. 15‑asrda qurilgan. Istanbulda uchta mihrapi boʻlgan yagona jami. Imom har vaqtni alohida mihrapda qila oladi.

Jami quruvchisi, yaʼni uni barpo etgan, Fatih Sultan Mehmed davrining ulamolaridan, hatto baʼzi manbalarda Fatihning hocalaridan biri boʻlgan Qrimli Hoca Hayreddin Efendi (vafot sanasi 880 (mil. avv. 1475‑1476)). “Hadika” nomli manbada koʻrsatilganidek, H.874/m.1469‑70 yillarda qurilgan.

Uch mihrapli boʻlish hikoyasi shunday: Fatih Sultan Mehmet minbar qoʻyish uchun masjidni kengaytiradi va mihrap qoʻydirib minbar barpo etadi. Keyin Hayrettin Efendiyning oʻgʻli Ahmed Efendining xotini oʻz uyini masjidga qoʻshib, bir mihrap barpo etadi, shunda jami uchta mihrapga ega boʻladi.

Restavratsiya/ Tamir

Minora 1956 yildagi zilzila bilan vayron boʻldi va qayta qurildi.

Jami butunlay boʻron toshi bilan qurilgan, ammo tamir qilinayotganda (revak va derazalarning buzilgan joylari) kesma tosh ishlatilgan.

Jami haqida qoʻshimcha maʼlumotlar

Jami mihrapi oʻtkir, gumbazi baklava shaklidagi kamarga oʻrnatilgan. Hoca Hayreddinning qabri mihrapning orqa tomonida joylashgan. Qabr toshining ustida quyidagilar yozilgan:

“Hû-Ebuʼl Feth Sultan Muhammed Han Hazretlariʼnin ustozlaridan sâhibuʼl hayrat ve‑1‑hasenât merhum ve mağfur Hoca Hayreddin Hazretleriʼnin ruhuna el‑Fatiha. Sene 880.” Zamonaviy turk tilida: "Ebuʼl Feth Sultan Mehmed Han Hazretlariʼnin hocalaridan, hayratning egasi va marhum, afv etilgan (marhum) Hoca Hayreddin Hazretlariʼnin ruhiga el‑Fatiha. Sene 880."

Maqbaraning yonidagi kichik toshda yozilganlar shunday: "Yâ Hu, Hoca Hayrettin Efendi Hazretlariʼnin kelini va mihrab-ı sâlis egasi merhumenin ruhiga lillahil-Fatiha 880." Hozirgi turkchada: "Ya hu, Hoca Hayrettin Efendi Hazretlariʼnin kelini va uch mihraplının egasi rahmetlinin ruhiga el-Fatiha 880."

Evliya Çelebi bânisinin (hocasının) nomi bilan “Molla Hayreddin Camii” deb qayd etadi va shularni yozadi: “Unkapanının ichki yuzida Kazancılar ichida boʻlib, Ebülfeth asrida qurilgan. Uch gumbaz va uch kofe bor, lekin tashqi haremi tor. Nazargâh (ilohiy nazar joyi) va müstecâbüddâve (duolar qabul qilinadigan) bir joydir. Bu masjid qurilganda Molla Hayreddin bir laylak qushi kelib, lak lak deb baqira boshlaganda gʻazablanib: – Bre hey qush!.. Istanbuldan tashqarida baqir! (baqir).. dedi, bismillâh soʻzi paydo boʻlib, Istanbul ichidan barcha laylak qushlari ketishdi. Ilâ hüzâ elʼan Istanbulda (devor ichidagi Istanbul nazarda) laylak barqaror boʻlmaydi. Mana bu Kazancılar Camii shunday bir nafasga ega ulugʻ sultonning tuzilishidir..”.

Ekrem Hakkı Ayverdi “Fatih Devri Mimârisi” nomli asarida masjid haqida shunday yozadi: “Unkapanı atrofida Ayazmakapusiga yaqin joyda, biri gumbazli, ikkinchisi tomli ikki haramdan va har ikkasining fasadi boʻylab bir ram (itaat qiluvchi) Jamoa mahallidan birlashgan. Masjid 874 (1470) yili Hoca Hayreddin Efendi tomonidan gumbazli qilib qurilgan, Hadika roʻyxatiga koʻra Fatih Sultan Mehmed binoni boʻlishib ikkinchi mihrab qoʻshgan, bundan keyin bânisinin (hocasining) kelini, uyi masjid bilan birlashtirib uchinchi mihrab qurdirganda masjid uch mihrabli boʻlgan. Ulardan ikkitasi tomli qismda, ikkinchisi gumbazli qismning markazida joylashgan. Evliyâ Çelebi bu masjidning uch gumbazli ekanligini aytgan, demak boshqa gumbazlar yıkilgan, oʻrniga tom oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

“Gumbazli qism eski tuzilishini juda yaxshi saqlab qolmoqda. Faqat pastki derazalar kattalashtirilib Triyeste tosh soʻveler (tashqi devorda deraza yoki eshik chetlarini estetik tarzda oʻrab turgan tuzilma) qoʻyilgan, yuqori derazalar ham beyzi (tuxum shaklidagi, oval) shaklga oʻzgartirilgan. Qalin yontma toshli devorlar gumbazni qattiq va baland bir kasnak bilan ushlab turadi."

“Kirpi soyaqlaridan pastki qism, yangi gʻisht bilan taʼmir qilinib, tomli qism bilan bogʻlangan. Bu oxirgi qism toʻliq yangidir; eski holatidan hech qanday iz qolmagan. Minora ham oʻng burchakda joylashgan; silliq ostida yopilgan tananing eski boʻlishi aniqlanmayapti; sherefe yangidir. Bânisi Hoca Hayreddin Efendining va uchinchi mihrab bânisi boʻlgan keliningizning taʼriflari (qobiqchalari) mihrab devori oldida joylashgan. Bânisinin oʻz ismi bilan atalgan cherkovdan oʻzgartirilgan yana bir masjid ham bor. Şekaayiki Nümaniye bu masjidga Unkapanı Camii unvonini beradi. Masjid namozga ochiqdir (E. Hakkı Ayverdi, Fatih Devri Mimârisi, 1953).