Ayni Literary Museum

Aynı adabiy muzeyi (Xona-muzei Aynı) — Sadroddin Aynıning adabiy muzeyi, 1963 yili Dushanbe shahrida KM HK va Toshikiston JSH Shtatining Vazirlar Kengashi qarori bilan tashkil etilgan.

Tarix

Muzey dastlab Madaniyat vazirligi nazorati ostida boʻlib, 1966 yili Toshikiston JSH Ilm akademiyasiga qoʻshildi. 1978 yili yozuvchining 100-yilligini nishonlash maqsadida tashkil etildi. U oʻzining koʻp qismini Samarqandda oʻtkazgan, Dushanbe shahrida 1951 yildan 1954 yilgacha vafotigacha yashagan. Uning oilaviy aʼzolari ham bir necha yil bu uyda istiqomat qilgan.

Osorxona adabiy Aynı bir necha xona iborat boʻlib, har birida hayot va Sadroddin Aynı faoliyati bilan bogʻliq materiallar saqlanadi. Osorxonaning kirish qismida Aynıning yarim poykasi qoʻyilgan. Birinchi xonada shaxsiy buyumlar, Aynıning hayoti va faoliyati bilan bogʻliq materiallar kichik yoshidan 1917—1920 yillardagi Oktyabr inqilobi va Buxoro inqilobigacha boʻlgan davrga oid boʻlib, atrofga qoʻyilgan. Birinchi xonaning stol ustida Aynıning sevimli kitobi «Ahloki Muhsini» va M. Olimov tomonidan stolga qoʻyilgan, shuningdek shoir Badroddin Hiloliyning sheʼriyat toʻplami ham joylashgan. Bu xonada Aynıga 1886 yilda otasi tomonidan berilgan qalam va ruchka koʻrish mumkin. Xonaning devorida Aynı va M. Nazrullo ning 75 marta yogʻochga oʻymalgan rasmlari oʻrnatilgan. Ikkinchi xonada 20‑50 yillarga oid eksponatlar («Namunai adabiyoti tojik», mukofotlar, doktorlik diplomi, prezident lavozimida Toshkent Respublikasi Ilmiy Akademiyasida ishlagan stol va boshqalar) yigʻilgan. Uchinchi xonada Aynıning shaxsiy buyumlari (soat, kiyim, koʻrpa, qochiq, choynak, piyola, ruchka, sovgʻalar va boshqalar) joylashgan. Toʻrtinchi xonada Sadroddin Aynıga bagʻishlangan asarlar (adabiyotshunoslik asarlari, doktorlik va nomzodlik risolalari, Aynı asarlariga rassomlar chizgan tasvirlar, Aynı asarlarining turli tillarga tarjimalari va boshqalar, umumiy hisobda 2 mingdan ortiq kitob) qoʻyilgan. Beshinchi xona konferensiyalar, adabiy yigʻilishlar va suhbatlar zalidir. Bu yerda har doim yangi eksponatlar qoʻshiladi.

Osorxonada Sadroddin Aynı va uning doʻstlarining ovozli plastinkalari, kassetalari saqlanadi. Osorxonadan yiliga 1500 nafarga ziyorat qilinadi. Shuningdek, tadqiqotchilar bu osorxonadagi materiallardan oʻz tadqiqotlari uchun foydalanadilar.

Osorxonaning hozirgi turi

2021 yil noyabr oyining birinchi kunida Sadroddin Aynı uy-muzeyining taxribi haqida xabar eʼlon qilindi, keyin esa Dushanbe shahar hokimiyati Dushanbe shahar hokimining birinchi yordamchisi Amirxon Qurbanzodaning imzosi bilan Toshkent Respublikasi Milliy Ilmiy Akademiyasiga bu bino taxribi bilan mos kelishini soʻragan xatni yubordi.

“Xatda aytilgan edi, ki, osorxona shahar umumiy rejasiga mos kelmaydi, atrofning tashqi chegarasini kesib qoʻyadi”. Ushbu xabar nashr etilgandan soʻng, Tojikiston jamiyatida bu Dushanbe shahar qurilishi boʻyicha turli munosabatlar paydo boʻldi. Jumladan, bir qancha ilm-fan va ijodiy tashkilotlar, jumladan Ilmiy akademiya, Yozuvchilar ittifoqi, Tojikiston oliy rahbariyati nomidan xat yozib, bu bino kamida ham buzilmasin, lekin boshqa choralar boʻlmasa, u boshqa joyda qurilishi kerak, deb talab qilishdi.

Shuningdek, turli ijtimoiy qatlamlarning, ziyraklar va ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvchilarining vakillari bu tashabbusni keskin tanqid qilishdi va Dushanbe shahar qurilishidan bu qarorni qaytarib olishni talab qilishdi.

Dushanbe shahar raisi Rustami Emomali taklif va talablar hamda mamlakat olimlari va yozuvchilarining bir ovozli fikrini inobatga olgan holda, adib, olim, zamonaviy tojik adabiyoti rahbari, Ilmiy akademiyaning birinchi prezidenti va Tojikiston qahramoni Sadroddin Aynining uy-muzeyini koʻchirish boʻyicha, Dushanbe shahar Hamza Hakimzodaning Ismoil Somoniy tumani koʻchasida joylashgan joyga eʼtibor qaratib, bu uy-muzeyni yoʻq qilmaslik, kelgusida ham saqlab qolinishini taʼminlashga buyruq berdi.

Hozir, Sadroddin Aynining osorxonasi Dushanbe shahrining Ismoil Somoniy tumani, Hamza Hakimzodaning 1‑sonli koʻchasida joylashgan. Ushbu manzilda ustoz Sadroddin Aynı oila aʼzolari bilan hayoti oxirgi yillarini (1951‑1954) oʻtkazgan. Osorxona eksponatlari soni 150 ta, asosiy vositalar soni 189 ta, kitoblar soni taxminan 2000 ga yaqin, ularning ichiga turli tillarda va turli yillarda nashr etilgan ustoz asarlari ham kiradi. Xazinalikda ustozning qoʻlyozmalari, turli shaxsiyatlar bilan muhokamalari, gazetalar va jurnallar, ustoz oʻzi foydalanib kelgan kitoblar saqlanib, himoya qilinadi.