Residence of Abylai Khan

Abılay han rezidensiyası – Shimoliy Qozogʻiston viloyatining respublikaviy ahamiyatga ega tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kirgan shahar qurilishi va arxitektura yodgorligi.

Joylashgan joyi

Petropavl shahrida joylashgan Abılay hanning muzey majmuasi. 2008‑milodiy yil 21 avgustda rezidensiya Qozogʻistonning birinchi prezidenti Nursultan Nazarbeyev ishtirokida ochildi.

Abılayning oq uyi

Abılayning oq uyi, Abılayning ordasi – Abılay hanning Petropavl shahridagi ordasi, tarixiy yodgorlik. Qozogʻistonning shimoliy hududini mustamlaka qilish boshlandiqda Esil daryosi qirgʻogʻida joylashgan Qızıljar qirida 1752‑milodiy yilda muqaddas Pyotr qalʼasining qurilishi boshlangan. Bu oʻz navbatida mamlakatlar orasidagi savdo‑iqtisodiy aloqalarning mustahkamlanishiga taʼsir koʻrsatdi. Shunga bogʻliq ravishda kazaklarning dala aholisi bilan muomala, qozogʻitlardan chorv olib ketish va yer maydonlarini egallash kabi masalalarni muhokama qilish uchun hanning maxsus ordasiga yaqin bunday qurilish qurish zarurati tugʻildi. Arxiv materiallari maʼlumotlariga koʻra, «Uning, Abılayning, iltimosiga binoan Esil daryosining yuqori qirgʻogʻida Enqıstau togʻida muqaddas Pyotr qalʼasining yonida uning kelib turishi uchun 1765‑milodiy yilda yogʻoch uy qurildi» «Enqıstau (qoʻshiq uchun keng tekislik)» shuningdek, «Abılayning oq uyi» faqat turar‑joy uchun emas, balki murakkab masalalarni hal qilish uchun ham joyga aylandi. Bino joylashuvi haqida turli fikrlar mavjud. Uning qalʼasdan 2–3 kilometr masofada, «togʼ» etagida (yassi joyda) joylashgani aniq belgilangan, bu oʻsha paytda (19‑asrning ikkinchi yarmida) shahar chekkasi boʻlgan. «Abılayning oq uyi» shaharda yuz bergan yongʻinlardan birining natijasida yoqilgan, uning oʻrniga toshdan uy qurilgan, bu uyni xalq avvalgidek «Abılayning oq uyi» deb atagan. «Abılayning oq uyi» qozogʻ xalqining milliy tarixiy yodgorligi hisoblanadi. Abılayning oq uyining qurilishi Abılay han hayoti maʼlumotlari va merosi bilan bevosita bogʻliq. Uni koʻp vaqt davomida taʼmirlash‑tiklash ishlari olib borilmagani sababli uy sezilarli darajada zarar koʻrgan. Shimoliy Qozogʻiston viloyati hokimi T.A. Mansurovning tashabbusi bilan va Qozogʻiston Prezidenti qoʻllab‑quvvatlashi bilan 2006–2007‑milodiy yillarda tarixiy‑madaniy yodgorlik toʻliq tiklanadi.

Muzey majmuasi

2004–2006 yillarga moʻljallangan «Madani meros» dasturi doirasida 1829 yili qurilgan, 1982 yili 26 yanvardagi № 38 QazKSR Ministrligi Kengashi Qabuliga binoan davlat himoyasiga olingan respublikaviy ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik «Abılay han uyida»ni tiklash ishlari olib borildi. Tarixiy‑madaniy merosni saqlash masalalari boʻyicha jamoat kengashining koʻrsatgan manfaatiga asoslanib va ham viloyat boshqaruvi bilan birinchi navbatda boʻlgan tarixiy yodgorliklarni yaratish masalasida qaror qabul qilindi.

Muzey QRM Prezidenti N.Ä.Nazarbaevning ishtirokida 2008 yili 21 avgustda ochildi. Ekspozitsiyaning asosi – XVIII asrdagi Qozogʻistonning davlat va jamiyat arbobi – Abılay han hayoti va harakatlari haqida.

Bino umumiy maydoni va tuzilishi — 1288,5 m². Yerning umumiy maydoni — 1,58 ga.

Aq uyning oldida qoʻldan yasalgan «At ustidagi Abılay han» yodgorligi bor. Muallifi haykaltarosh Qazybek Satıbaldin. Binoning oʻzi hozirgi kunda ikki qavatdan iborat. Rasmiy nomi «Abılay han rezidensiyasi». Tarixiy ahamiyati bor, muqaddas binoga rahbarlik qilayotgan Gulnar Andarbekqiziyning aytishicha Abılayning oq uyi 4 zaldan iborat. Birinchi qavatida kompleksning maʼmuriyati, ikkinchi qavatida tarixiy zallar joylashgan. Tarixiy zalning birinchi qismi Abılayning bolalik davridan han taxtiga oʻtguncha boʻlgan hayotini oʻz ichiga oladi. Yaʼni, 1710–1771 yillar. Ikkinchisi hanlik qurilgan 10 yilga bagʻishlangan. Bu 1771–1781 yillar oraligʻi. Uchinchisi Taq zali, toʻrtinchisi Abılay tarixiga bagʻishlangan kollajlar, rasmlar, kitoblarga bagʻishlangan zali. Ulardan ichida kelganlarga taʼsir qiluvchi, koʻzga tashlanadigan binoning dastlab daraxtdan yasalganini eslatadigan Abılayning dam olish xonasi. Xonada bir nechta yodgorliklar qoʻyilgan. Idish-ichimlik, koʻrpa-yostiq, stol, toʻqilgan toʻqimsiz gilamlar, jonz quman, kiyim-kechak, sandiqlar qoʻyilib, uyning ichki koʻrinishi tasvirlangan. Oʻsha XVIII asrdan beri saqlanib kelgan adalbaqan daraxtdan, ilgashlari kumisdən yasalgan. Qadimgi buyumlardan biri kebejé alohida eʼtiborni tortadi. Biror bir shayning yordamisiz daraxtdan yasalgan, tashqi qismi suyak bilan bezalganligi hayratlanarli. Ikki tomoni koʻtarinki keruet toʻshakda yotgan qahramonlarning qon aylanishini tartibga solish uchun ishlatilgan. Keruet shimgʻich bilan qoplangan, yoniga Arab Birlashgan Amirligidan olib kelingan moyshamga oʻxshash shamdalalar qoʻyilgan. Xonadagi koʻzga tashlanadigan etnografik yodgorliklar Taq zalida davom etadi.