Red Madrasa of Cizre

Kızıl Medrese yoki Qizil Medrese (Kürtcha: Medresa Sor Arabcha: Medreset-ül Hamra), Şırnak viloyatining Cizre tumanining markazidagi Dağkapı mahallasida joylashgan tarixiy bino.

Shaharning gʻarbidagi qalʼa qoldiqlari ustida joylashgan. Koʻpchiligi toʻrt burchak kvadrat shaklida qizil gʻishtlardan qurilgan boʻlib, nomini shu materialdan oladi. Janubidagi masjid va turbiya bilan birga qurilgan. Hozirda vayron holatda boʻlsa ham Cizre shahri bilan bogʻliq boʻlgan bino, 2007 yilda Vakıflar Bosh Direktorati tomonidan taʼmirlash ishlari bilan yangilangan; masjid va Qurʼon kursi sifatida foydalanishga ochilgan.

Kızıl medrese xalq orasida Kürtcha Medresa sor nomi bilan ham tanilgan. Arabcha manbalarda esa Medresetʼüʼl Hamra deb ataladi. Nuh toʻfonidan keyin qurilganiga ishoniladigan Nuh Turbasi va Oʻrta asrning mashhur fizika va sanʼat arbobi El‑Cezeriyning turbasi kabi turli davrlarga taalluqli muhim boshqa binolar ham mavjud boʻlgan hududdir.

Cizre beylik davrida II. Han Şeref Bey tomonidan 14‑asrda qurilgan. II. Han Şeref Bey Akkoyunlu hukmronligiga oxir qoʻyib, Cizreʼni egallaganidan keyin shaharni olishga adak sifatida qurilgan bir majmuaning bir qismi boʻlgani hisoblanadi.

Kızıl Medrese; medrese, masjid va turbiya binolarini bir-biri bilan bogʻlab bir joyga toʻplagan bir majmuadir. Ochiq hovluli medrese turida; shimol‑janub yoʻnalishda toʻrtburchak rejalashtirilgan va ikki eyvoni bor. Toʻrt tomoni revaklar bilan oʻralgan hovlining janubiy qanoti masjid, bosh mudarris xonalari va turbaga, boshqa qanotlari esa mudarris va talaba xonalarga ajratilgan. Kürt olimi Molla Ahmed‑i Cezirî bu medreseda taʼlim bergan deb hisoblanadi.

Avluning janubidagi uchli revakdan oʻtib kelinadigan past qavariqli darvoza orqali masjid boʻlimiga, masjidning janubiy devoridagi, ikki qadam bilan oʻtish mumkin boʻlgan darvoza orqali turbaga oʻtishadi. Molla Ahmed Cezîrî Turbasi deb ataluvchi turba ikki qavatli. Past qavat dafn xonasi, yuqori qavat esa muhim yigʻilishlar oʻtkaziladigan va dini munozaralar amalga oshiriladigan munozara xonasi sifatida ishlatiladi, deyilgan. Dfn xonasida yetti dafn toshi topiladi. Dfn guvohlaridan kitobasi oʻqilishi mumkin boʻlganlar orasida Melayê Cizîrî nomi kelmaydi, lekin Mîr İmadeddin bin Şeref el‑Bohti ning dafn toshi xalq orasida Melayê Cizîrî ga tegishli dafn sifatida tanilgan.