Rozmaring Cave

Rozmaring-gʻor Duna–Ipoly Milliy Parki ichidagi Budai Tabiatni Himoya Qorovligida, Budapesht II‑tumanida joylashgan gʻorlardan biridir. Felső‑Kecske‑togʻining yagona hozir ham mavjud boʻlgan gʻori.

Tavsifi

Felső‑Kecske‑togʻining janubi‑gʻarbiy tomonida, tark etilgan tosh qazib olish joyida, qazib olish joyining kirishidan uzoq boʻlmagan, gʻarbga qarab, chap tomonda joylashgan tosh devorida, devorning pastki qismida ochiladi. Kirishning oʻng tomoni qisqa, qurilgan tosh devor. Bu tosh devor tabiiy kirishni yopadi va shuning uchun gʻor ombor sifatida ishlatilgan boʻlishi mumkin.

Eosen mil. avv. kalsiyli toshda paydo boʻlgan. Bir egri asosiy tarmoqli va bir yon tarmoqdan iborat. Bir yoʻl deyarli shimol‑janubga yoʻnalgan, keng kalsitli qatorda va shu qatorda hosil boʻlgan. Yoriqda besh‑sakkiz santimetr balandlikdagi kristallar shakllangan. Ushbu yoʻlda ikki metr uzunlikda va 1,2 metr kenglikda katta shar shaklidagi boʻshliqlar koʻrinadi va kalsit qoplamali devorli, birlamchi boʻshliq yoʻlning gʻarbiy devorining tekis yuzasiga parallel ravishda yaratilgan. Suvli gʻorlarda bunday shakllangan yoʻl kam uchraydi. Quruq, yopilmagan gʻorda kichik noʻxat toshlari ham hosil boʻlgan, bu gʻorni oʻrganish uchun ruxsat shart emas. Gʻor yoʻriqchilari asosiy jihoz bilan, oddiy tarzda oʻrganilishi mumkin, lekin yon tarmoqni tizza bilan tırmanib koʻrish mumkin. Deneverlar va kunduzgi papagʻa koʻzoynaklari ham baʼzan u yerda kuzatiladi.

Gʻor adabiyotda Felső‑Kecske‑togʻi 1‑sonli tosh boʻshligi (Kordos 1984) va Felső‑Kecske‑togʻi 1‑boʻshlik (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi. 1983‑yilda gʻorga Rozmaring-gʻor nomi birinchi marta berildi (Kraus 1983). Gʻor Rozmaring Fermer Kooperativiga tegishli boʻlganligi sababli Rozmaring-gʻor nomini olgan.

Tadqiqot tarixi

Leél‑Őssy Sándor tomonidan yozilgan, 1957‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar gʻorlari” nomli tadqiqotda eski Budapesta Felső‑Kecske‑togʻi tosh qazib olish joyining boʻshliklari tilga olingan va joylashuvi xaritada koʻrsatilgan. 1958‑yilda Shahar Reja Gʻor izlovchilar guruhi gʻor izlovchilari Felső‑Kecske‑togʻi faol qazib olish joyining boʻshliklari va gʻorlarini tadqiq etishgan.

1958‑yilda nashr etilgan, Budapest tabiat tasvirlari kitobida bir necha kichik gʻor kirishlari haqida aytilgan, ular Felső‑Kecske‑togʻida joylashgan tosh qazishda boʻlgan va bir chizmada, Felső‑Kecske‑togʻ tomonida gʻor belgisi koʻrinadi. Tosh qazish boʻshliqlaridan ikki gʻor batafsil tavsiflangan. Ulardan biri Rozmaring‑gʻor. Kitobda aytilishicha, bu nummulinli ohaktarda, ikki kesishgan yoriq boʻylab hosil boʻlgan. Tosh qazishning janub‑gʻarbiy kirishida, gʻarbga ochiladigan, taxminan 15 metr uzunlikda, ehtimol sunʼiy ochilgan gʻovur‑manba gʻori. Birinchi taxminan 5 metr uzunlikdagi qismi biroz pastga tushib, janub‑gʻarbga, keyin gʻarb, shimol‑gʻarbga burilib, tirsak shaklida bukiladi. Burilishdan qisqa, taxminan 2,5 metr uzunlikdagi yon tarmoq deyarli janubga chiqadi, oxirida qulab tushgan. Asosiy tarmoq taxminan bir yarim metr balandlikda va bir yarim metr kenglikda, yuqoriga va yon tomonga baʼzan bir‑ikki metr diametrli, shar‑shakli katta ust tufayli kengayadi. Uning tepasi va yon devorlarida suvning eritilishi aniq koʻrinadi. Ichida tuproq bor, gʻor loyi yoʻq.

1959‑yilda nashr etilgan, Budapest tabiat geografiyasi kitobida aytilishicha, kitobda tasvirlangan Budada joylashgan muhim va qiziqarli gʻorlar tashqari, Budai togʻlarida yana bir necha oʻnlab kichik, ahamiyatsiz boʻshliqlar mavjud. Ulardan ehtimol gʻovurli kelib chiqishi János‑togʻi‑oʻtish, Óbuda‑Kecske‑togʻ va Felső‑Kecske‑togʻ, shuningdek Mátyás‑togʻning katta tosh qazish boʻshliqlari, Csiki‑togʻlarda (Odvas‑togʻ, Kecske‑togʻ) joylashgan kichik boʻshliqlar, Apáthy‑sahrosi va Máriaremete‑togʻi tosh qazish boʻshliqlari, hamda Hosszúerdő‑togʻ‑gʻori. Ulardan baʼzilari qisman sunʼiy kelib chiqqan. Nashrning bir chizmada, Felső‑Kecske‑togʻ tomonida gʻor belgisi koʻrinadi.

Városterv Barlangkutató Csoport 1960‑yilda, 1961‑yilda va 1962‑yilda Felső‑Kecske‑togʻda joylashgan tosh qazishda topilgan gʻorlarni oʻrganib chiqqan. Guruh aʼzolari ularning birini, ularni tomonidan Négyek‑floyosója nomi bilan atalgan gʻorning boʻshligʻining asosiy reja xarita chizmasini tayyorlashgan. 1966‑yilda nashr etilgan, Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi nomli nashrda Rozmaring‑gʻor qisqacha tasvirlangan. Tavsifga koʻra bu V shaklida orqaga qaytuvchi, torayib boruvchi va ichkariga egri tosh boʻshligi. Bertalan Károly tomonidan yozilgan, 1976‑yilda yakunlangan qoʻlyozmada, 22‑, 23‑, 24‑ va 24/a‑sonli kartochkalarda Felső‑Kecske‑togʻ boʻshliklari haqida maʼlumot berilgan. 22‑sonli kartochkada Rozmaring‑gʻor Felsőkecskehegyi 1‑boʻshlik nomi bilan tasvirlangan. Gʻor Leél‑Őssy Sándor, Láng Sándor va Marosi Sándor tomonidan yozilgan uchta nashr asosida tavsiflangan. Kartochkaga koʻra bu 10–15 metr uzunlikda, yoʻlak kabi, erkin yuriladigan turist koʻrish joyi. Kirish ochiq va bir insonga teng boʻlgan balandlikdan baland.

Kraus Sándor birinchi marta 1978‑yil 6‑aprel kunida unda sayohat qildi. Shunda u yershunoslik tadqiqotini olib bordi, shuningdek gʻor asosiy reja xarita chizmasini tayyorladi. 1982‑yilda nashr etilgan Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasida 1966‑yilgi yoʻl qoʻllanmasi tavsifi takrorlangan. Kraus Sándor, Varga I. va Horváth Károly 1983‑yilda gʻorning bir qismini oʻlchashdi. Kraus Sándor oʻlchash maʼlumotlaridan foydalangan holda, 1983‑yil 19‑dekabrda Rozmaring‑gʻor (Felső‑Kecske‑togʻ, gʻor katastr maydoni: 4763) asosiy reja xarita chizmasini va ikki (biri 240°–60° yoʻnalishda, ikkinchisi 354°–174° yoʻnalishda) uzunlik‑kesma xaritasini chizdi. Asosiy reja xaritasi joylashgan varaqda sharqiy yoʻnalish (É) belgilangan. Chizmalar 1983‑yil MKBT Hisobotida gʻor tavsifi bilan birga nashr etildi. Tavsifga koʻra, yoʻlak oxirlarida tsementlangan loy va qoldiq mavjud, shuning uchun ular boʻlinishi mumkin. 1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” nomli kitobning milliy gʻor roʻyxatida Budai‑togʻlarda joylashgan gʻor (Felső‑Kecskehegyi 1‑sonli tosh gʻor) keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda, Dunazug‑togʻlar gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan.