Selmec Museum Library

Selmeci Muzey Kutubxonasi Miskolci Universiteti va Soproni Universiteti ajdodlari, Selmeci Akademiyasining deyarli yaxlit saqlanib qolgan, taxminan 45 ming kitobli fondini 1735‑1918 yillar oraligʻidagi davrni oʻz ichiga oladi. Bir vaqtlar akademik kutubxona boʻlgan bu muzey obyekti himoya qilingan yopiq alohida toʻplam boʻlib, har ikki universitetda ichki va Yevropa ilm‑fan hamda texnika tarixiy tadqiqotlari uchun muhim bazani tashkil etadi. Muzey Kutubxonasi 1969‑yildan beri Miskolci Universiteti kutubxona binosining yer qavatida, toʻplam uchun moʻljallangan iqlim nazorati bilan taʼminlangan xonada joylashgan. Muzey Kutubxonasini – muzey sifatida – keng jamoat ham ziyorat qilishi mumkin.

Selmecbányán 1735‑yilda togʻ‑konchilik mutaxassislarini tayyorlash maqsadida Bergschule, togʻ‑konchilik taʼlim muassasasi tashkil etildi. Uning tashkil topishi bilan birga taʼlim uchun zarur boʻlgan ilmiy adabiyotlarni sotib olish ham amalga oshirildi, lekin maktabning birinchi oʻqituvchisi Mikoviny Sámuel ham oʻz kutubxonasidan kitoblar taqdim etdi, shuningdek selmeci togʻ‑muhandislik kutubxonasi kitoblaridan ham foydalanish mumkin edi. Bergakademie tashkil topganida muassasa togʻ‑konchilik taʼlim muassasasining kitoblarini oʻziga oldi, lekin kitob fondi yangi kitob sotib olishlar, meroslar va xususiy kutubxonalar kirishi orqali ham koʻpayib bordi. 1776‑yilda deyarli sakrashli darajada fondning oʻsishi roʻy berdi, chunki Johann Thaddäus Peithnerning 1392 ta asardan iborat xususiy kutubxonasi sotib olindi. Akademiyaning yagona kutubxonasi 1780‑yilgacha shakllandi, oʻsha paytda kutubxonada 900 dan ortiq asar, 1800 jild mavjud edi. Yigʻish doirasi asosan togʻ‑konchilik, metallurgiya hamda matematika sohalariga tegishli edi. Kutubxonadan dastlab faqat oʻqituvchilar hamda bosh kamara ofisi xodimlari foydalanishlari mumkin edi, talabalar oʻz tashkiliyati bilan kutubxonani saqlab kelishardi. Akademik kutubxonani boshqarish avval belgilangan professor, keyin esa oʻqituvchi‑yordamchi vazifasini bajarardi, 1903‑yilda birinchi toʻliq vaqtli kutubxonachi Vető János tayinlandi. Bir necha rivojlanish bosqichidan oʻtgan akademiya va kollejning kitob fondi bosqichma‑bosqich, hatto bir tekis oʻsish boʻlmasa ham, 1880‑yillarning oʻrtalarida Selmecbányada “oxirgi” joyga, Selmec markazidagi Fritz‑xonaga koʻchdi, u yerda talabalar uchun qoʻllanma kutubxonasi ham tashkil etildi. Siyosiy oʻzgarishlar tufayli 1919‑yil bahorida kollej – va albatta uning kutubxonasi ham – Sopronga koʻchdi.

Muzey kutubxonasi fondi – taʼlim profili boʻyicha – ikki meros universitet oʻrtasida boʻlinadi, taxminan uch chorak qismi Miskolcda, bir chorak qismi esa Sopronda joylashgan. Miskolcga (asl selmeci mutaxassisligi boʻyicha) mexanika, umumiy mashinasozlik, oʻlchov fanlari, yer va kon oʻlchovi, kimyo, fizika, mineralogiya, geologiya, paleontologiya, konchilik, kon huquqi, temirchilik, tuz ishlab chiqarish, pul tayyorlash va xaritalar materiali koʻchirildi. Sopronga matematika, arxitektura va oʻrmonshunoslik (yer xoʻjaligi) koʻchirildi. Boʻlinib, lekin katta qismi Miskolcda umumiy texnologiya, kimyoviy texnologiya (ensiklopediyalar, seriyalar, toʻplamlar), umumiy tabiiy fanlar, ensiklopediyalar, ilmiy muassasalar nashrlari, kitobshunoslik jurnallari, bibliografiyalar va boshqalar joylashgan. Selmeci Muzey Kutubxonasi materialini universitet kutubxonasi xodimi, keyingi bosh direktor Zsámboki László qayta ishlagan.

Ushbu maqola asosan Miskolc Universitetida joylashgan Selmeci Muzey Kutubxonasi bilan shugʻullanadi.

Konchilik‑temirchilik (va oʻrmonshunoslik) taʼlimi tarixi

XVII asrda tobora tezlashib borayotgan sanoat rivojlanishi, ayniqsa konchilik‑temirchilik ishlab chiqarishining oʻsishi, Gabsburg Imperiyasida bu sohada yetarli ilmiy bilimlarga (matematika, geometriya, mexanika‑mashinasozlik, tabiiy fanlar) ega mutaxassislarni tayyorlashni talab qildi. Dastlabki diniy va xususiy fondli maktablar bu maqsadga javob bera olmadi. Bunday sharoitda texnik mutaxassis tayyorlashni davlat oʻz zimmasiga oldi. Shunday qilib, imperator va qirol palatasi 1735‑yil 22‑iyun qarori bilan Selmecbánya erkin qirol kon shahri hududida kon maktabini (Bergschule, Berg Schola) tashkil etdi. Muassasa 1770‑yildan uchta fakultetli, uch bosqichli konchilik‑temirchilik akademiyasi (Bergakademie, Academie Monastica) sifatida faoliyat koʻrsatdi. 1846‑yilda oʻrmonshunoslik instituti ham akademiyaning (shundan beri Berg‑ und Forstakademie, Konchilik‑temirchilik va oʻrmonshunoslik akademiyasi) tarkibiga qoʻshildi.

Az akademiya 1867‑yilgi kelishuvdan keyin (sana boʻyicha 1872‑yil 15‑avgustdan) magyar tannyelvű va magyar davlat institutsiyasi boʻldi (Bányászati és Erdészeti Akadémia). 1904‑yilda yana bir qayta tashkil etish boʻldi, taʼlim muassasasi nomi Bányászati és Erdészeti Főiskola boʻldi. Főiskola selmeci taʼlimini toʻxtatdi, birinchi jahon urushi oxirida Selmecbánya Chexslovakiya qismiga qoʻshilgani sababli. 1919‑yil bahorida foʼiskola toʻliq oʻqituvchilar kadri, talabalar, taʼlim jihozlari va kutubxonasi bilan birga Sopronga koʻchdi. 1922‑yilda Bányamérnöki és Erdőmérnöki Főiskola nomiga oʻzgardi. Sopron foʼiskolasi 1934‑yilda, oʻsha paytda shakllanayotgan m. kir. József Nádor Műszaki és Gazdaságtudományi Egyetem konch‑, qozon‑ va erdoviy muhandislik fakulteti boʻldi, soprondagi shtab qolib qoldi. 1949‑yilda Nehézipari Műszaki Egyetem Miskolcda tashkil etildi, va soprondagi konch‑ va qozon‑ muhandislik taʼlimi shu yerga koʻchirildi, unga mexanik muhandislik fakulteti ham qoʻshildi, oʻrmonshunoslik taʼlimi Sopronda qoldi. Shunda kutubxona fondining katta qismi ham Miskolcga koʻchdi.