Semey Ormany

Semey ormani – davlat tabiiy oʻrmon rezervati.

Qurilishi va maqsadi

Qozogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Oʻrmon va ovchilik xoʻjaligi qoʻmitasining alohida davlat muassasalarini qayta tashkil etish toʻgʻrisida Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 2003-yil 22-yanvardagi № 75 qarori bilan Begʻen, Borodulixa, Bökebayev, Dolon, Jangasemey, Jarma, Kanoner, Morozov, Jangashulbi va Semey ormanlari hamda hayvonot dunyosini himoya qilish boʻyicha davlat muassasalarini birlashtirish orqali tashkil etildi. Maydoni 662 167 ga. 2005-yilda tarkibiga Urjar tumani hokimining 27‑oktabrdagi № 908 qarori asosida doimiy oʻrmon joylashtirishga berilgan 1610 ga yer, 2008-yilda Semey shahri hokimining 14‑avgustdagi komissiyasining xulosasiga muvofiq Znamenka qishloq okrugining boʻsh joyidan 1725 ga yaylov kiritildi. Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 2014-yil 21‑iyuldagi № 807 qarori bilan rezervatning umumiy maydoni 804,2 ga yer Buqa SES‑ni qurishga berildi. Qoʻriqni yaratishdagi maqsad – muhim himoya funksiyalarini bajaruvchi va alohida ekologik, ilmiy, madaniy va rekreatsiya qiymatiga ega Ertis hududining noyob yalti oʻrmonlarini saqlash va tiklash.

Geografik joylashuvi

Abay viloyatining Abay, Ayaqoʻz, Besqaragay, Borodulixa, Jarma, Urjar tumanlarida joylashgan. Geografik jihatdan qoʻriq hududi Ertis dashtligi, Kökpekti‑Shar kichik choʻqillari va Shıngıstau togʻlari chegarasida joylashgan.

Florasi

Maydoni dala, oʻrmon, choʻl, butali, sholgʻinli va botqoqlik oʻsimlik turlarining noyob uygʻunligi bilan tavsiflanadi. Jildi oʻrmonlarida yuqori qatlamli oʻsimliklar florasining 201 turkum va 61 turkumning 344 turi oʻsadi. Ularning asosini yopiq turkumlarning 340 turi tashkil etadi, ularning ichida: qoʻsh rangli – 80,59% (274 tur), yakka rangli – 19,41% (66 tur). Oʻsimliklari oʻrmonga xos. Qargʻay, qayin va koʻkterek oʻrmonlarining dalalik boʻgʻinda joylashuvi bu hududda suv himoyasi va estetik ahamiyati katta. Oʻrmonlar qumda va yer osti suvlari yaqin joyda keng tarqalgan. Bunday hududlarning odatda yer shakli – qargʻay yoki koʻkterek‑qayin oʻrmonlari va qumli dalalarning navbatlashuvi. Oʻrmonni tashkil etuvchi asosiy turlar: qargʻay, qotir qayin va koʻkterek. Oʻtloq qatlamida donli don turkumlari – qavirsiz qav va betega, shuningdek Marshal jusan va dala jusanlari ustun. Botqoqlik joylarda – qiyoq, kamis, qoʻshbas, gigrofitli oʻsimliklar.

Faunasi

Qorıqtaǵı omırtqalı janǝwlarǝnıñ faunası 354 turden turadı; onıń işinde doñgelekaýızdılar – 2, balıqtar – 25, qosmekendi̇ler – 4, baǔırmen jorǵalaýshılar – 16, qústár – 234, sütkórketiler – 83 tur.

Dala zonasında jaldı orman ósken qurgaq qawırsynǝdı‑betegeli dalalardıń subzonasında bulan, elik, jabayı shoşqa, qasqır, tülki, qarsaq, şaqıldaq keńinen taralǝn. Qústardıń işinde boztorgáy, sūr şıl, dala qıranı, dala qūladını, su qoymalarında su daǔzetiń qústár basım. Jarma tarmagınıń awmaǵında arqar, sīleusin, sasıqqúzen, aqqalaq, suır, qońır ayu kezdesedi. Qazaqstannıń Qızıl kitabıǵa engen turlar: qara degeleq, itelgi, aqbas tırna, laşın, jılandırşı bürkit, qızıljemsaýlı qaraşaqaz, jalbáǵay, arqar. Qorıq awmaǵında 7 otryadqa jatatın balıqtıń 25 turı bar. Onıń işinde Qazaqstanıń Qızıl kitabıǵa engizilgen tórt tur – taymen, sylan, Sibir bekíresi hám balqaş alabǖǵası. Rezervatta Qazaqstan jerinde mekendeytin qosmekendi̇lerdiń 12 turınıń işinde quyrıqsız qosmekendi̇ler otryadınan 4 tur kezdesedi – jasıl qurabaqa men kádimgi qurbaqalar, kölbáqa hám súyirtumsıq baqalar. Baǔırmen jorǵalaýshılardıń 2 otryadınıń 16 turı kezdesedi.