The Tombstones of Ahlat the Urartian and Ottoman citadel

Ahlat qabri dunyodagi eng katta turk‑islomiy oʻrta asrlar qabristoni boʻlib, Turkiyaning Bitlis viloyatidagi Ahlat tumanida joylashgan. Qabriston hozirda ochiq havodagi muzey hisoblanadi.

Uchinchi asrdan boshlangan bu qabriyat katta hududni egallaydi va ilgari xristian qabristonlarini oʻz ichiga olgan, ammo ular toʻliq yoʻq qilinib ketgan. Ular arman xristian haykal toshlari (khachkars) taʼsirini namoyish etadi.

Ahlat Bitlis viloyatining tuman markazi boʻlib, Van koʻli sohilida joylashgan. Qabristonlar Ahlat qalʼasi atrofida, taxminan 38°45′N 42°30′E koordinatalarda joylashgan.

Eng muhim qabriyatlar Harabe şehir qabristoni, Tahtʼı Suleyman qabristoni, Kırklar qabristoni, Kale qabristoni, Merkez qabristoni va Meydanlık qabristonlari deb ataladi. Ulardan faqat Kale qabristonida osmaniyalik qabriyatlar mavjud.

Tarixi

Shahar tarixi 900 mil. avv. Urartu davriga borib taqaladi, lekin qabriyatlar oʻrta asrlarga tegishli. Qabriyatlar asosan səlcuq davri deb atalishi bilan birga, Ahlat hokimiyati maʼlumotlariga koʻra, Shah‑Armenlar, Ayyubiylar sulolasi, moʻgʻul va safavid davrlariga tegishli. Ushbu davrlar 12‑15 asrlarni qamrab oladi.

Shahar Bizans davrida Khlat, Assuriya davrida Khelath, Arab davrida Halt, va Eron hamda Turkiya davrida Ahlat deb atalgan. U 4000 mil. avv. da Hurriyalardan boshlab Usmoniy davrigacha bir qator qirolliklarni boshqargan. 1071 milodiy yildan keyin, turklar sharqdan gʻarbga koʻchib oʻtganida, bu yer turk bazasi boʻlib xizmat qilgan. 12‑asr boshlaridan beri Ahlat Shah‑Armenlar, Seljukklar qabilasining poytaxti boʻlib kelgan. Ahlat akademiklar, diniy yetakchilar, sanʼatkorlar, sufilar va eʼtiqodli kishilarning hayotida muhim oʻringa ega. Ushbu xususiyat tufayli, u Islom dunyosida “Kubbet‑ül Islam” deb ataladi va Buxoro (Oʻzbekiston) hamda Balkh (Afgʻoniston) bilan taqqoslanadi.

Dunyo merosi maqomi

Ushbu obʼekt 2000 yil 25 fevralda UNESCO Dunyo merosi nomzodlari roʻyxatiga Madaniy boʻlimda kiritilgan.