Aenus

Enez, Türkiyənin Şərq Trakiyası, Edirne vilayətində yerləşən bir şəhərdir. Şəhərin qədim adı Ainos (Yunan: Αίνος), Latınlaşdırılmış forması Aenus idi. O, Enez rayonunun mərkəzidir. Əhalisi 4,301-dir (2022). Bələdiyyə başçısı Özkan Günenç (CHP)-dir.

Enez köhnə şəhər mərkəzindən, qonşu Yunanıstanla sərhədi təşkil edən Meriç/Evros çayına arxalanan; liman və Pırlanta Çiməri, lagünün cənub-qərb 3 km-də; və Altınkum Sahili (Golden Sands Beach), daha cənuba 2 km-də ibarətdir, bu da əsasən daxili turistlərə xidmət edən bir istirahət zolağı kimi inkişaf etdirilmişdir.

Enezın Yunan sərhədinə yaxınlığına baxmayaraq, burada torpaq yolu ilə keçid nöqtəsi yoxdur. Yunanıstana keçmək üçün şimalda İpsala istiqamətində səyahət etmək lazımdır.

Məkan

Şəhər, Meriç çayının (Yunan: Evros, tarixən Hebrus) sol (şərq) sahilində, çayın dənizə axdığı Saros körfəzinin (qədim Melas Körfəzi) genişləndiyi yerdə yerləşir və beləliklə Egey dənizinə axır. Enez, geniş bataqlıqlar ilə əhatə olunmuş bir qayalıq zirvəsində yerləşir. Qədim Yunan dövründə o, Qara dənizdən Egeyə ticarət üçün bir torpaq marşrutu üzərində yerləşirdi və şərq və mərkəzi Trakiyada istehsal olunan odun və meyvələrin daşınması üçün bir liman idi.

Antik dövr

Qədim Yunan şəhəri Ainos/Aenusun mifoloji və eponim qurucusu Apollonun oğlu və Cyzicusun atası Aeneus olduğu deyilir. Başqa bir mifoloji hökmdar, Poseidonun oğlu Poltys, Herakles Aenusda olduğunda onu qonaq etmişdir. O hadisədə Herakles Poltysun küfr edən qardaşı Sarpedonu Aenus çimərində öldürmüşdür. Strabonun dediyinə görə, Sarpedon Aenus yaxınlığındakı sahil xəttinin adıdır, buna görə həm Poltys, həm də Sarpedon eponim kimi görünür.

Suda, ilk məskunlaşanların Alopeconnesusdan olan yunanlar olduğunu və daha sonra Mytilene və Kyme‑dən daha çox məskunlaşanların gəldiyini, bu məlumatın Harpokrationun yazdıqları ilə uyğun olduğunu bildirir.

Adların oxşarlığına görə, Virgil Aeneanın Troyanın məhv olunmasından sonra şəhəri qurduğunu iddia edir. Onun qədimliyinin daha etibarlı bir işarəsi Homerin İlyada‑sında, Troyanın Trak müttəfiqlərini aparan Peirousun Aenus‑dan gəldiyini qeyd etməsidir.

Herodot (7.58) və Thukydides Aenus‑un eol koloni olduğunu bildirir. Pseudo‑Sikmnus və Chioslu Sikmnus (696) koloniya sakinlərinin Lesbos adasındakı Mytilene‑dən gəldiyini, Stephanus Byzantius isə onların (həm də?) Cumae‑dən gəldiyini deyir. Strabonun (s. 319) məlumatına görə, bu yerin daha qədim adı Poltyobria idi, Stephanus isə onun Apsinthus adlandırıldığını bildirir.

Afina‑nın müttəfiq subyekti kimi, Aenus 425 BC‑də Sphakteriya döyüşündə peltastlar təmin etmiş və 415‑də Siciliya ekspedisiyasına qüvvələr göndərmişdir.

Helenistik dövrdə Ainos bir neçə dəfə əl dəyişdirmişdir. Makedon hakimiyyəti dövründən sonra, şəhər Aleksandr Böyük‑ün ölümündən sonra Trakiya‑nın Lysimachos‑una keçmiş və 281 BC‑də Corupedium döyüşündə məğlubiyyəti və ölümü sonrası Seleuk İmperatorluğu tərəfindən ələ keçirilmişdir. Daha sonra, üçüncü Suriya müharibəsi nəticəsində təxminən 246 BC‑də Ptolemaios Krallığının bir hissəsi olmuş, 200 BC‑də Makedoniyalı Filip V tərəfindən ələ keçirilmiş, daha sonra Antiox Böyük tərəfindən alınmış, lakin 185 BC‑də Romalılar tərəfindən itirilib və Romalılar Aenus‑u azad şəhər elan etmişdir. Bu şəhər Plinius Böyük‑ün dövründə də hələ də azad şəhər olaraq qalmışdır.

Bizans dövrü

Şəhər, 6‑cı əsrin Hierokles‑un Synekdemus‑unda Rhodop provinsiyasının şəhərləri arasında ilk dəfə qeyd olunur. Justinian I (527–565) dövründə şəhər divarı yüksəldilmiş və əvvəllər qorunmayan sahil möhkəmləndirilmişdir. Orta Bizans dövründə şəhər Trakiya Teması‑nın bir hissəsi olmuşdur. 1091‑ci ildə, yaxınlıqdakı Lebounion kəndində imperator Alexios I Komnenos (1081–1118) və onun Cuman müttəfiqləri Peçeneklilərə məğlubiyyət vermişdir. 1189‑da şəhər, Swabia knyazı Frederick‑in rəhbərlik etdiyi Üçüncü Xilaskarın əsgərləri tərəfindən yağmalanmış, sakinlər isə gəmi ilə qaçmışdır. 1204‑cü il Partitio Romaniae‑də şəhər ayrı bir bölgə (catepanikium de Eno) kimi qeyd olunur. Latın hakimiyyəti altında, şəhər Katranopolis‑in suffraganı olan Katolik biskopun məskəni olmuş, 1219‑da isə xristian baronları Balduin de Aino və Goffred de Mairi şəhərin lordları kimi qeyd edilir. 1237‑də Cuman hücumu şəhərə çatmış, 1294‑də Konstantin Tix və onun Tatar müttəfiqləri rəhbərliyindəki Bolqarlar şəhəri mühasirə etmiş, Bizanslılar isə Sultan Kaykawus II‑ni azad etmişdir. 1265‑ci ilin iyununda imperator Michael VIII Palaiologos Venesiyalılar‑a şəhərdə məskunlaşmaq və ticarət etmək hüququ vermişdir.

1347-ci ildə Montferrat markizi John Palaiologos şəhəri ələ keçirməyi planlaşdırdı. 1351-ci ildə John V Palaiologos Ainosun sahibliyini baş imperator John VI Kantakouzeno‑dan tələb etdi. Sonrakı vətəndaş müharibəsində Palaiologos burada 10 oktyabr 1352‑ci ildə Venesiya ilə müqavilə imzalayaraq, Tenedos adasını zəmanət kimi verərək maliyyə yardımı əldə etdi. Palaiologosun serb və bolqar müttəfiqləri Kantakouzenosun osmanlı müttəfiqləri tərəfindən məğlub edildikdən sonra Ainos Kantakouzenos tərəfdarları tərəfindən ələ keçirildi və sürgünə gedən Epirus hökmdarı Nikephoros II Orsiniyə təhkim edildi. 1355-ci ildə serb imperatoru Stephen Dushan və onun Thessaly‑dəki hökmdarı Preljubun ölümündən sonra Nikephoros şəhəri tərk edərək atalıq mirasını iddia etmək üçün Thessaly‑yə yollandı. Onun amiralıq edən Limpidarios onun yoxluğunda şəhərin idarəsini ələ aldı, Nikephorosun həyat yoldaşı Maria Kantakouzene (John VI‑nın qızı) isə buna qarşı çıxdı. Maria şəhərin qalasını bağladı və bir müddət müqavimət göstərdi, sonra isə ayrılmaq üçün razılaşdı.