Akhund Abuturab Tomb

Akhund Abuturab məbədi Azərbaycan Respublikasında milli əhəmiyyətli tarixi‑memarlıq abidəsidir, Mardakan qəsəbəsində yerləşir və 1908-ci ilə aidir.

Məbəd 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə milli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

Haqqında

Mirza Abu Turab Akhundzadeh 1817-ci ildə Bakı yaxınlığındakı Amircan kəndində anadan olub. O, təhsilini Bakıda Mirza Hasib Qudsi mədrəsəsində alıb. Daha sonra təhsilini Mədinədə və Bağdadda davam etdirib. Ərəb, Fars, Türk və Rus dillərini sərbəst bilir. Abu Turabın təşəbbüsü ilə Amircan kəndində ilk qız mədrəsəsi yaradılıb. O, “Hayat” qəzetində müxtəlif məqalələr dərc edib. 1908-ci ildə vəfat edib və Mardakanda dəfn olunub. Eyni il Mirza Abu Turab Akhundzadehin məzarı üzərində Murtuza Mukhtarovun əmri ilə, Iosif Ploshko layihəsi əsasında məbəd tikilib. Məbəd Pir Həsən qəbiristanlığında yerləşir.

Səkkizbucaqlı formalı məbəd orta əsr Azərbaycan məbədlərinin xarakterik ənənəvi planına uyğun tikilib. O, səkkiz cüt sütun üzərində dayanır. Quruluşun həcmi pavilon formasında dizayn edilmiş və üstündə kupola yerləşir.

Mausoleynin içində və ətrafında ümumilikdə dörd sarkofaq tipli qəbr daşı var. Mausoleynin mərkəzindəki daşdan oyulmuş və ornamentli sarkofaq Mirza Abu Turab Akhundzadehə aiddir, onun ayaqlarında yerləşən sarkofaq isə xeyriyyəçi və milyoner Hacı Zeynalabdin Tağıyevə aiddir. 4 sentyabr 1924-cü ildə, onun vəsiyyəti əsasında, milyoner Mirza Abu Turab Akhundzadeh qəbrinin ayağında (tombun aşağı hissəsində) dəfn edildi. Onun ölümündən sonra, Tağıyevin qızı Sara Xanım da 1991-ci ildə atasının yanına dəfn edildi. Bundan əlavə, mausoleynin sahəsində Sara Tağıyevanın ərinin, təzyiq qurbanı Zeynal Salimxanov üçün simvolik qəbr daşı var. Onun dəfn yeri məlum olmadığı üçün qəbr daşı simvolikdir.

1987-ci ildə aparılan mühəndis araşdırması zamanı daş sütunların içindəki metal boruların korroziyaya məruz qaldığı aşkar edildi. Eyni il, abidənin gücləndirilməsi işləri həyata keçirildi.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, mausoleum 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə milli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

2003-cü ildə mausoleumun vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən metal borular çıxarıldı, armatur beton kupola söküldü, struktur daşla örtüldü və yeni bitki motivləri əlavə edildi. Mausoleynin bəzi orijinal daşları və sütunları indi sahədə eksponat kimi nümayiş olunur.