Anıtkabir

Anıtkabir (Turkish: [aˈnɯtkabiɾ]; lit. 'grave monument') Çankaya rayonunda, Ankara, Türkiyədə yerləşən bir məqbərə kompleksi‑dir. O, Türkiyə Respublikasının qurucusu və ilk Prezidenti Mustafa Kemal Atatürk‑ün istirahət məkanıdır. Memarlar Emin Onat və Orhan Arda tərəfindən dizayn edilmiş, Anıtkabir‑in tikintisi 1944‑də başlamış və 1953‑də tamamlanmışdır. Məqbərə ilə yanaşı, kompleks müxtəlif strukturlardan və abidələrdən, həmçinin Sülh Parkı adlanan meşəlik sahədən ibarətdir.

Atatürkün 10 noyabr 1938-ci il tarixində vəfatından sonra, onun qalıqları Ankaradakı Etnografiya Muzeyində anma məzarı tikilənə qədər saxlanılacağı elan edildi. Məzarın yerləşəcəyi yeri müəyyən etmək üçün hökumət tərəfindən komissiya yaradıldı. Komissiya tərəfindən hazırlanmış hesabat əsasında, 17 yanvar 1939-cu il tarixində Respublika Xalq Partiyası parlament qrupu iclasında, strukturun Rasattepe-də tikiləcəyinə qərar verildi. Bu qərardan sonra müvafiq torpaq sahəsində məcburi mülkiyyət işləri başladı və 1 mart 1941-ci il tarixində strukturun dizaynını müəyyən etmək üçün beynəlxalq dizayn müsabiqəsi elan edildi. Müsabiqə 2 mart 1942-ci il tarixində başa çatdıqdan sonra, qiymətləndirmələr Emin Onat və Orhan Arda layihəsini bəzi dəyişikliklərlə həyata keçirməyə qərar verdi və 9 oktyabr 1944-cü il tarixində əsaslı mərasimlə tikintiyə başlanıldı. Tikinti dörd mərhələdə həyata keçirildi və bəzi problemlər və gecikmələr səbəbindən, ilkin planlaşdırmadan daha gec, oktyabr 1953-cü ildə tamamlandı. Tikinti zamanı layihədə dəyişikliklər edildi. 10 noyabr 1953-cü il tarixində Atatürkün qalıqları Anıtkabirə bir mərasimlə köçürüldü. 1966-cı ildə dəfn olunan Cemal Gürsel və 1960-1963-cü illər arasında dəfn olunan on bir şəxsin qalıqları 1988-ci ildə Anıtkabirdən çıxarıldı. İsmet İnönünün məzarı 1973-cü ildən Anıtkabirdə yerləşir.

Kompleksin əsas binası məqbərədir, burada Atatürkün simvolik sarkofagi Şərəf Zalı adlanan bölmədə yerləşir, onun faktiki məzar isə binanın aşağı səviyyəsində yerləşir. Kompleksə giriş “Şir Yolu” adlanan ağaclarla bəzədilmiş prospektdən keçir, bu yol mərasim meydanına aparır. Məqbərə bu meydanın bir tərəfində, kolonnadlarla əhatə olunmuş şəkildə yerləşir, kompleksdən çıxış isə meydanın qarşı tərəfində, “Şir Yolu”nun yolu boyunca yerləşir. Kompleksdə “Şir Yolu”nun dörd küncündə, mərasim meydanının çıxışında və meydanın künclərində on (10) qüllə, iki heykəl qrup və Atatürk və Müstəqillik Müharibəsi Muzeyi var. Bütün bu strukturlar, ümumilikdə “Abidə Bloku” adlandırılan, “Sülh Parkı” adlı meşəlik sahə ilə əhatə olunmuşdur. Kompleksdəki strukturlar armatur betonundan hazırlanmışdır və müxtəlif növ mərmər və traverten səthlər və döşəmələr, həmçinin relief, mozaika, fresko və oyma texnikaları ilə yaradılmış dekorativ elementlərdən ibarətdir. İkinci Milli Memarlıq Hərəkatının neoklassik üslubu, tarix boyunca indiki Türkiyə adlanan bölgəyə təsir göstərmiş Hitit, Antik Yunan, Səlcuq və Osmanlı memarlıq üslublarından ilham alınmış elementləri özündə birləşdirir.

Anıtkabirdəki bütün xidmətlər və vəzifələr üçün məsuliyyət Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahına aiddir və burada keçiriləcək tədbirlər qanunla tənzimlənir. Rəsmi yadigarlıq mərasimləri Türkiyədə milli bayramlarda və Atatürkün ölüm ildönümü olan 10 noyabrda hökumət tərəfindən təşkil olunur. Bunlara əlavə olaraq, dövlət protokoluna daxil olan şəxslər və hüquqi şəxslərin nümayəndələri tərəfindən də mərasimlər təşkil edilir. Anıtkabir bəzən ziyarət edilən bir məkan olub, Türkiyəyə rəsmi səfərlərində xarici dövlət rəsmilərinin orada rəsmi mərasimlər keçirməsi ilə xarakterizə olunur.

Tikinti

Anıtkabir üçün seçilən yer Rasattepe (Gözətçi Təpəsi) kimi tanınırdı, bu da Anıtkabir üçün memarlıq müsabiqəsi zamanı Ankara mərkəzində yerləşirdi və şəhərin bütün hissələrindən görünə bilirdi. Arxeoloji qazıntılar Frigiya sivilizasiyasına aid əşyalar aşkar etdi, bu əşyalar diqqətlə qazılıb Ankara şəhərindəki Anadolu Medeniyetleri Muzeyində nümayiş etdirildi.

Anıtkabirın tikintisi, doqquz il davam edən və dörd mərhələdən ibarət olan, 9 oktyabr 1944-cü ildə əsas daşın qoyulması mərasimi ilə başladı.

Tikintinin birinci mərhələsi, hazırlıq qazıntısı və Lions Road-un saxlayıcı divarının tikintisini əhatə edərək, 9 oktyabr 1944‑də başladı və 1945‑də tamamlandı. Tikintinin ikinci mərhələsi, məqbərə və mərasim sahəsini əhatə edən köməkçi binaları əhatə edərək, 29 sentyabr 1945‑də başladı və 8 avqust 1950‑də tamamlandı. Bu mərhələdə, məqbərənin daş və beton strukturu təməlləri ilə bağlı problemlər səbəbindən bəzi düzəlişlər etmək lazım oldu. 1947‑nin sonunda, məqbərə təməlinin qazıntısı və izolyasiyası tamamlandı və torpağın hər hansı bir oturmasına qarşı dayana bilən, 11 m (36,1 ft) hündürlüyündə yeni beton təməl üçün polad gücləndiricilər təxminən tamamlandı. Giriş qüllələri, yol şəbəkəsinin əksər hissələri, bağça quraşdırmaları, əkin işləri və suvarma sisteminin əsas hissələri də bu mərhələdə tamamlandı.

Tikintinin üçüncü mərhələsi məqbərəyə, Lions Road‑a və mərasim sahəsinə aparan yolların inşası; məqbərənin yuxarı səviyyə daş döşəməsi, böyük pilləkənlər, böyük məzar daşının yerləşdirilməsi və elektrik, su və istilik sistemlərinin quraşdırılması idi.

Tikintinin dördüncü və son mərhələsi Hörmət Zalı döşəməsinin qoyulması, yan örtüklərin altındakı dəhlizlər və Hörmət Zalı perimetr daş profilləri və kənar bəzəklərinin yerləşdirilməsi olub və 1 sentyabr 1953‑də tamamlandı.