Aras Reservoir

Araz Dəmirliyi (Azərbaycan dili: Araz su anbarı; Fars dili: سد ارس) İran və Azərbaycan sərhədi boyunca Araz çayı üzərində yerləşən bir barajdır. O, İranın Qərbi Azərbaycan vilayətində Poldashtın aşağısında və Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasında Naxçıvan şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Barajın əsas məqsədi hidroelektrik enerji istehsalı və su təchizatıdır.

Tarix

11 avqust 1957-ci ildə Tehran şəhərində Sovet İttifaqı və İran arasında Araz çayı üzərində Araz Dəmirliyinin tikintisi üçün protokol imzalanmışdır. Bu, Azərbaycan Sovet hakimiyyəti altında olduğu bir dövrdə baş vermişdir. Barajın tikintisi 1963-cü ildə başlamış və 1970-ci ildə tamamlanmışdır. Baraj rəsmi olaraq 28 iyun 1971-ci ildə İranın müavini baş naziri Safi Asfia və Sovet Nazirlər Şurasının müavini Mikhail Yefremov tərəfindən açılmışdır.

İran və Sovet İttifaqı arasında 1954-cü il sərhəd müqaviləsinə əlavə protokol 7 may 1970-ci ildə Moskva şəhərində imzalanmışdır və Araz Su Anbarı boyunca sərhədin yenidən təyin edilməsini nəzərdə tutmuşdur.

Baraj

Araz Dəmirliyi təməlindən 40 metr (130 ft), çay yatağından isə 34 metr (112 ft) hündürlüyə malikdir. O, qum dolğu və gil nüvəli bir baraj tipidir. Barajın uzunluğu 1,026 metr (3,366 ft) və kənarı 8 metr (26 ft) dir.

Su anbarı

Araz Su Anbarı (Azərbaycan dili: Araz su anbarı), həmçinin Araz Su Qovşağı (Azərbaycan dili: Araz Su Qovsağı) olaraq da tanınır, Araz Dəmirliyi tərəfindən yaradılmış böyük bir su anbarıdır və Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan eksklavı ilə İran arasında bölüşdürülür.

Normal su səviyyəsi dəniz səviyyəsindən 777,5 metr (2 551 ft) olduqda, baraj 1,35 kub kilometr (1 090 000 akr⋅ft) həcmli, 145 kvadrat kilometr (56 kvadrat mil) sahəli su anbarını saxlayır. Anbarın normal tutumunun 1,15 kub kilometr (930 000 akr⋅ft) aktiv və ya “istifadə edilə bilən”, 0,2 kub kilometr (160 000 akr⋅ft) isə passiv və ya ölü saxlamadır. Anbarın maksimum saxlaması 1,75 kub kilometr (1 420 000 akr⋅ft) təşkil edir. Anbar 52 kilometr (32 mil) uzunluğunda və 6,1 kilometr (3,8 mil) enindədir. Normal su səviyyəsində orta dərinlik 18,2 metr (60 ft) olur.

Azərbaycanda və İranda (hər iki tərəfdə iki) ümumilikdə dörd hidroelektrik stansiya və dörd turbin var. Bir stansiyanın bir süzülmə kanalı üçün boşaltma tutumu 66,5 m³/s (2 350 kub fut/s) təşkil edir.

Açıldığı gündən bəri, anbar Azərbaycanda və İranda, o cümlədən Daşt‑e Moqan bölgəsində təxminən 60 000 hektar (150 000 akr) sahəni əhatə edən, ümumilikdə 400 000 hektar (990 000 akr) əkin sahəsi üçün suvarma suyu təmin edib.

Güç stansiyası

Barajın güc stansiyasında hər biri 11 megavatt (15 000 at gücü) tutumlu dörd turbin-generator yerləşir. İki generator İran tərəfində, digər iki isə Azərbaycan tərəfində, barajın süzülmə kanalı ilə birlikdə yerləşir. Bir stansiyanın bir süzülmə kanalı üçün boşaltma tutumu 66,5 kub metr saniyədə (2 350 kub fut/s) təşkil edir. Ümumi quraşdırılmış tutum 44 MW‑dır.